Drie keer ontroerd op een dag ...met dank aan Enter

Drie voorstellingen gezien op Enter. En zeer blijgezind naar huis gegaan. Enter is een sociaalartistiek - wat een kutwoord, maar er is nog geen beter -  festival. Voorstellingen van gewone en buitengewone mensen die artistieke creaties maken. Professionele kunstenaars coachen en inspireren. Maar die creaties worden gemaakt met en gespeeld door mensen die leven in armoede, of personen met een handicap, of mensen die dikke pech hadden in hun leven, of hoe omschrijf je deze bijzondere mensen zonder hen te stigmatiseren. Ze maken theater, film, beeldende kunst, muziek enzovoort. Hun achtergrond, hun speciale vaardigheden, de context, het zijn allemaal factoren die leiden tot een zeer eigen artistieke expressie en een eigen taal. Die is anders dan die van professionele acteurs bijvoorbeeld, maar ook anders dan die van amateurs. Het is speciaal, maar heel vaak van een hoog artistiek niveau.

Dat mocht ik vandaag weer eens vaststellen. En hoe. Drie voorstellingen zag ik, en drie keer was ik na de voorstelling diep ontroerd en van mijn melk. Het is lang geleden dat ik dat nog beleefde.
Ik zag een sobere maar uitgepuurde Oom Wanja, Nonkel Wanj voor de gelegenheid, gespeeld door Compagnie Tartaren. De tekst ging zelfs niet ver weg van het origineel, de karakters waren glashelder, maar ook onbarmhartig getypeerd, vooral de beklijvende Sonja. Mooie regie van Ivan Vrambout, Dat de voorstelling in de oude refter van de Sint-Baafsabdij werd gespeeld, droeg bij tot de magie - zo’n schitterende ruimte.
Ik zag de ruwe montage van de film ‘Een Familiedrama’, van o.a. Dominique Vanmalder en Jan Geers, met acteurs uit diverse sociaalartistieke projecten. Ik werd stil, heel stil van de film. De thematiek, over het uit de weg ruimen van een echtgenoot, werd met veel klasse, maar ook met veel humor gebracht.
En tenslotte het strafste kippenvelmoment van de dag, het concert van Recht-Op, een productie van Rataplan. Rock en pop door de mensen van een armoedevereniging. Eigentijds, swingend, in een concept van Hans van Cauwenberghe. Het deed me heel erg denken aan Young at Heart, een Amerikaanse band/koor van krasse senioren, dat covers zingt uit de rockgeschiedenis. Het verschil is dat het geen covers zijn, maar originele nummers die recht uit hun hart komen, uit hun leefwereld en sfeer. Ambiance en kwetsbaarheid. Om eerlijk te zijn, ik kon dat traantje niet tegenhouden.
En door een zonnig Gent gestapt. Wat een mooie dag.

---

Mag het een ietsje meer zijn?

De VRT heeft het voorbije jaar goed geboerd en dat verdient een bloemetje. Daarom overweegt de openbare omroep om aan zijn personeelsleden een bescheiden bonus uit te betalen. Een extraatje van 1% voor de mensen van de werkvloer, dat voor het management kan oplopen tot 6%.

Uiteraard is het nog slechts een denkpiste en wordt het woord bonus in de communicatie zelfs ten stelligste vermeden. Toch gaan er her en der knipperlichten aan.

We zitten namelijk in een tijd van efficiëntiewinsten en kaasschaven. Alle vet wordt afgeroomd, ook bij de openbare omroep. Het is immers niet omdat de dotatie – terecht – verhoogde dat de VRT de tering niet naar de nering hoeft te zetten. Er was een afvloei van personeel en ook bij de vakbonden wordt er verrast gereageerd op het nieuws dat er plots financiële ruimte zou zijn. Bij recente sociale onderhandeling, waarbij het optrekken van de laagste lonen werd gevraagd, werd hen immers medegedeeld dat deze ruimte er niet was.

Het lanceren van een ballonnetje over het uitbetalen van een extra-verloning kon moeilijk op een slechter moment vallen. Het onbegrip bij de bevolking omtrent de riante bonussen in de banksector, bij AB Inbev, maar evenzeer bij Belgacom, nog steeds voor een groot deel een overheidsbedrijf, is begrijpelijk groot. Nu spreken over bonussen bij een openbare omroep wijst op enige wereldvreemdheid en is niet bepaald gepast.

Heeft de VRT de jongste tijd dan niet goed gewerkt? Verdienen de werknemers geen beperkt extraatje? Laat me duidelijk wezen: Ja. Maar er zijn enkele grote maars. Om te beginnen is er de maatstaf die als argument wordt gebruikt. De bonus wordt gelanceerd omdat de VRT goed scoort in de kijk- en luistercijfers. Kwantiteit als toetssteen. Verwachten we van de openbare omroep niet net dat hij uitblinkt in kwaliteit, in divers aanbod, ook voor kleinere doelgroepen, de meerwaardezoeker? Moet de VRT meestappen in het commercieel opbod?

Hetzelfde geldt voor het volgende argument. De bonussen moeten de openbare omroep behoeden voor een leegloop. Het is absurd te denken dat je personeelsleden aan je kan binden met een eenmalige bescheiden bonus. Evenmin is het geloofwaardig dat de VRT de strijd met headhuntende commerciële zenders zou aankunnen. Ook in dat opbod moet de VRT dus niet meestappen.

En dan is er nog de maar van de eerlijke verdeling. Waarom zou het management ook percentueel een grotere bonus moeten krijgen dan het voetvolk. Met een vast percentage extra zou de loonkloof al opnieuw stijgen, maar er is sprake van een bonus die tot zes keer hoger ligt, berekend op het per definitie al hogere loon. Het heeft er de schijn van dat de basis enige kruimels wordt gegund als glijmiddel voor de mooiere bonussen voor de happy few. Enkel eenzelfde bonus in centen voor elk personeelslid zou pas een sterk signaal zijn van ‘we zijn samen goed bezig’.

Tot slot is er natuurlijk ook nog de grote vraag naar de wenselijkheid om als bestuurder van een openbare instelling die grotendeels gefinancierd wordt door de Vlaamse burger, te overwegen bonussen uit te betalen. Nog los van de tijdsgeest blijft dit immers een besteding van belastingsgeld. Gemeenschapsgeld dat vrijgevig wordt uitgedeeld.

Ik ben het er absoluut mee eens dat de bedragen die circuleren vrij bescheiden zijn en in niets te vergelijken met de excessen van de Bellensen en Brito’s van deze wereld. Toch vind ik enige waakzaamheid en kritische reflex aangewezen.

---

Te weinig werkzoekenden of te veel bedrijven?

Een blog over jobs. Het is niet echt mijn vakgebied, maar ik waag er me toch even aan. En daar heb ik een goede reden voor, vind ik zelf toch. Ik las al regelmatig in de krant dat de werkgevers uit mijn streek, het zuiden van West-Vlaanderen zeer ongerust zijn dat ze met een tekort aan werknemers zullen geconfronteerd worden uit Noord-Frankrijk. Excusez-moi?
Ja, ik weet dat er in de bedrijven in mijn regio veel Franse arbeiders zijn, en ook   Henegouwers, al zijn die zeldzamer. De Fransen kunnen genieten van een gunstig grensarbeidersstatuut. Het betekent eigenlijk dat ze volgens Belgische loonschalen betaald worden, maar daar in Frankrijk belastingen op moeten betalen. Dat is blijkbaar veel interessanter - waarom verhuizen zo weinig Belgen naar Frankrijk, denk ik dan, maar daar gaat het nu niet over. Iedereen wint hierbij, zeker de bedrijven, ook deze laag geschoolde arbeiders, maar niet de Belgische schatkist. Dat gunstige systeem wordt afgebouwd. Logisch zou ik denken, het is toch niet eerlijk dat onze eigen arbeiders meer belastingen moeten betalen dan hun Noord-Franse medemensen? Iedereen tevreden? Ach nee, onze patroons zijn dat niet. Ze vrezen een tekort aan arbeiders. De aantrekkingskracht van de hogere lonen, gecombineerd met lagere impots, zal de Fransen aanzetten om in eigen land werk te zoeken. Et alors, dat is toch zeer goed? Of niet?

Maar, er is nog een ander, en volgens mij belangrijker facet. Als de bedrijven uit de Leiestreek zo nodig werkvolk moet ronselen in la douce (?) France, dan is dat ook omdat het reservoir aan werknemers uit eigen streek leeg geraakt. In tijden van economische crisis klagen Zuid-West-Vlaamse ondernemers niet over de grote werkloosheid, want dat is eigenlijk niet de realiteit in de streek, integendeel. Nee, ze klagen over een tekort aan medewerkers.

Breng dat eens in verband met een eeuwig geweeklaag over het tekort aan bedrijvenzones. Immers, bedrijven willen groeien. Maar dan klopt er toch iets niet?
Ik herhaal even de paradox. Enerzijds, er is geen personeel genoeg te vinden, er is immers geen hoge werkloosheid. Anderzijds, de druk op de ruimte is gigantisch zodat er niet veel uitbreidingsmogelijkheden meer zijn voor bedrijven. En de conclusie is ... dat bedrijven beter zouden investeren in regio’s waar er nog bedrijfsruimte is en wel voldoende potentieel aan medewerkers. Bijvoorbeeld in de streek van Moeskroen en Doornik…

En dan heb ik de andere gevolgen nog niet geschetst: een steeds moeilijker te ontwarren mobiliteitsknoop en steeds meer uitstoot en fijn stof.
Mag ik de unizo’s en voka’s van deze wereld vragen om na te denken deze paradox. Zijn er toch geen grenzen aan de groei? Zeker in Zuid-West-Vlaanderen?

---

Lijsttrekker Groen Kortrijk in de zevende dag

Bekijk het interview uit De Zevende Dag op http://www.deredactie.be/permalink/1.1247882

Of luister naar het radiogesprek (Het Vrije Woord, Radio 1, 12 maart 2012) over het boek van Bart Caron ‘Niet de kers op de taart’, http://outpost.vrt.be/privemp3/2012_03_12_-_HVW_mp3.htm

---

Kortrijk, paradijs van de lange arm

Een blog over een beslissing in Kortrijk, die misschien wel in meer Vlaamse steden aan de orde is. In mijn stad verschijnen op de begroting plots enkele nieuwe subsidies. Behoorlijke bedragen. Buiten reglement, maar op naam. Bizar. Bij nader toezien blijkt de politiek niet ver uit de buurt te zijn. Ik wil de betrokkenen best hun subsidie gunnen, maar ik vind het voor hen wel erg dat ze die op deze wijze verwerven.

Neem de onvolprezen beurs Interieur. Plots verschijnt een nieuwe begrotingspost met een subsidie van 150.000 euro. Out of the blue, voor het eerst zelfs.  Ik vind het ook al bizar dat in tijden van financiële krapte een dergelijke subsidie wordt ingeschreven in de stadsbegroting. Het is een hoger bedrag dan de subsidie aan alle professionele kunstenorganisaties van Kortrijk, hoger dan de dotatie aan de schouwburg, hoger dan de subsidies aan alle verenigingen. Met alle liefde voor Interieur, maar dit is een slecht signaal.

En er is een ander dossier. Er wordt een subsidie toegekend aan een lokaal rockfestival dat naar de naam Novarock luistert. Waar kent u de eerste twee lettergrepen van? Van Rerum Novarum dus, blijkbaar goed voor 39.500 euro. Zomaar? Of uit grote liefde voor de rockmuziek, of voor stedelijke evenementen? Er zijn nog meer festivals, maar die krijgen veel minder geld. De uitleg van de cultuurschepen is dat dit festival in eerste klasse speelt. Onder ons gezegd, dat is niet zo. Het is een heel toegankelijke programmering, best degelijk, maar niet zo uitzonderlijk. Elders in Vlaanderen zou zo’n festival zonder veel subsidie verder blijven leven en groeien. Als het echt eerste klasse zou zijn, dan moet het festival subsidie vragen aan de minister van Cultuur. Er zijn projectmiddelen voor muziek, maar het lukt blijkbaar niet om daar een positief advies te krijgen. Dat is de echte toetssteen.

Laat ons het niet te ver zoeken, zoek het maar in de politiek, of in een restant van de verzuiling …. Natuurlijk levert de band met onze katholieke vrienden de verklaring. Wat in Kortrijk gebeurt, kan je nog best omschrijven als ouderwetse vriendjespolitiek! Het lijkt bijna op zelfbediening. De manifestaties van de eigen ACW-zuil moeten het subsidiereglement (van de semiprofessionele organisaties) niet eens meer volgen, ze worden op hun wenken bediend.
Och, Novarock mag van mij goed gesubsidieerd worden – wij zijn blij dat het bestaat en willen het ook steunen –  maar dan op een eerlijke / objectieve wijze. Via een subsidiereglement dus. En met een gelijke lat voor elke manifestatie. Er zijn in Kortrijk nog fijne festivals zoals Vlas Vegas, Parkjazz, Festival van Vlaanderen enz.

Is iedereen gelijk voor de wet? Of enkel als ze uit eigen zuil komen? Ik vind het niet fijn in een stad te wonen waarin sommige initiatieven moeten knokken voor elke euro en soms zelfs tegengewerkt worden, omdat ze niet de juiste politieke kleur hebben, terwijl anderen met opmerkelijke liefde en goed bediend worden.

Merkwaardig is dat het kersverse rapport van de cultuurintendant - dat rapport zet de strategische keuzes voor Cultuur in Kortrijk uit - niet eens spreekt over Novarock. Kortrijk ook muziekstad? Naast designstad? Naast warme stad? Dat is zo typisch Kortrijk, het wil in alles uitblinken, maar bij gebrek aan heldere keuzes is het in alles middelmatig. En dat verklaart dergelijke wafelijzerpolitiek. Stefaan De Clerck mag zijn vrienden van Interieur bedienen als het ACW vrijgeleide krijgt voor Novarock.

Het is vooral jammer voor deze organisaties zelf. Hun blazoen wordt besmeurd door dit soort politiek gekonkel. En dus moeten we concluderen dat alle festivals gelijk zijn, maar sommige iets minder gelijk omdat ze een langere arm hebben.
Rijk Kortrijk, arme mentaliteit.

---

Cultuurbeleid voeren is iets anders dan de vuile was doorschuiven

Waarom algemene verfondsing in de kunsten nonsens is

De bevlogen uitspraak van Minister Joke Schauvliege over de CO2 reductie staat in schrilk contrast met haar uitspraken over subsidies voor de kunsten. Ze stelt nu voor om de subsidieverdeling voor theater, muziek en andere kunsten niet meer te laten gebeuren door de Cultuurminister maar door aparte fondsen, zoals in Nederland. Verfondsing heet dat.

Het is eens te meer duidelijk dat Joke Schauvliege haar verantwoordelijkheid wil ontvluchten. Ja, het is lastig subsidies te verdelen. Er zijn veel meer aanvragen dan er kunnen gehonoreerd worden, en steeds voor lagere bedragen dan de aanvragers wensen. Ondankbaar dus, maar zo noodzakelijk. Haar verklaring toont ook weer eens aan dat ze geen keuzes durft te maken – logisch als je weinig visie hebt – en daardoor het belang van cultuurbeleid schaadt.

Ik wil de afstand tussen de politiek en de kunstenpraktijk niet groter zien worden, en vermijden dat de politiek vervreemd geraakt van de kunstenwereld. Als Joke Schauvliege nu ook nog de beslissingen over subsidiëring uit handen geeft, dan groeit de afstand nog meer. Daarenboven leidt verfondsing ertoe dat de parlementaire controle op de uitvoerende macht uitgehold wordt. De minister moet zich dan niet meer verantwoorden voor beslissingen die zij niet meer neemt. De interesse in politieke middens voor het kunstenbeleid daalt dan ongetwijfeld. Dat blijkt nog het beste in Nederland, waar net die verfondsing een belangrijke verklaring is waarom de regering zonder blikken of blozen een kwart van het cultuurbudget kon afhakken. Bij ons in Vlaanderen is het omgekeerd. De nauwere betrokkenheid tussen het kunst- en cultuurleven en het beleid, zowel op lokaal als op Vlaams niveau, is in Vlaanderen één van de redenen waarom dat soort diepe cuts bij ons niet denkbaar is. Hoe dan ook, laat politici aub opkomen voor kunstenorganisaties. Het heeft ook een positieve invloed op het globale budget dat in het verleden schoksgewijze, bij elke beslissingsronde, steeg.

Dan is er nog de problematiek van continuïteit in werking en van werkgelegenheid. Vandaag beslist de minister op basis van het Kunstendecreet voor 2 of 4-jarige subsidies, van vooral organisaties. Die relatieve stabiliteit is nodig om een toneelgezelschap of een orkest op de been te houden. Het zijn nu eenmaal grotere structuren die wat meer zekerheid vereisen. De politiek kan die het beste garanderen omdat zij niet alleen artistieke motieven voor subsidiëring hanteert, maar ook randvoorwaarden zoals werkgelegenheid, publieksparticipatie en stedenbeleid verdisconteert.

Wil de minister af van de politieke lobbying? Zal ze daardoor verdwijnen? Dan zal ongetwijfeld niet meer zoveel bij politici gelobbyed worden, maar des te meer bij het bestuur en de commissies van de fondsen zelf. Dat daar geen parlementaire controle op is, leidt wel meer tot achterkamerbeslissingen.

Verfondsing neigt naar een conservatiever beleid waarin gevestigde waarden hun plek bewaken. Een fonds is immers een corporatistische organisatie die bestuurd wordt door veldbewoners waar de facto de ‘heersende’ krachten de koers bepalen. Cultuurbeleid maken is echter een verantwoordelijkheid van de politiek, en in eerste instantie van een minister.

Het betekent niet dat het subsidiesysteem niet kan verbeteren. Er kunnen zelfs een aantal onderdelen worden georganiseerd zonder dat de politiek er nog in tussenkomt. Bijvoorbeeld voor individuele beurzen aan kunstenaars, en voor projectsubsidies aan organisaties zou het kunnen, en wellicht zinvol zijn. De huidige beoordelingscommissies en de administratie Cultuur mogen dit van mij zelf afhandelen, zonder politieke eindbeslissing.

Wat hebben we geleerd van het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Vlaams Audiovisueel Fonds. Dat zijn twee bestaande fondsen. Het gaat hier om specifieke disciplines, om eenmalige projecten zoals een film, of om steun aan auteurs die beurzen krijgen. Voor steun aan personen en aan projecten die vaak een profit doel hebben – een film wil winst maken – is het aangewezen dat de politiek wat afstand neemt. Zeker als er personen worden gesubsidieerd, want deze steun is gevoelig voor lobbying en vriendjespolitiek.
Het is ook hulp aan de ‘goede’ (kwaliteitsvolle) creatie die anders niet zou tot stand komen, en ook een vorm van marktondersteuning, subsidie voor cultuurproducten die een potentie hebben om winst te maken.

Oké, als Joke Schauvliege niet verantwoordelijk meer wil zijn voor de moeilijke subsidiebeslissingen, dan kan ze beter proberen af te geraken van de bevoegdheid Cultuur. Het is iets te makkelijk om de vuile was telkens door te schuiven.

---