bartcaron.be

Brief aan alle idealisten,

Ingediend op augustus 24th, 2014 door bartcaron

Is idealisme universeel? Ik dacht altijd dat alle mensen idealisten waren, net als ikzelf. Mijn handelen is in belangrijke mate gericht op het realiseren van idealen. Rechtvaardigheid staat bovenaan mijn lijstje van idealen. Dat was al zo in het jeugdwerk, later in de cultuursector en in de politiek. Idealen verbind ik niet met persoonlijke ambities. Idealen moeten immers ten goede komen aan een collectiviteit, een hele gemeenschap. Het gaat niet om zelf, maar om de anderen.

Rechtvaardigheid als ideaal. Ik dacht dat iedereen in de samenleving dat met mij deelde. Je kan immers niet voor onrechtvaardigheid zijn, neem ik als vanzelfsprekend aan. Als je pro rechtvaardigheid bent, dan ben je automatisch toch ook pro een betere verdeling van rijkdom (en van kansen op)? Anders kan je die rechtvaardigheid toch niet bereiken. Immers, niet elke mensen komt gelijk aan de startlijn van het leven.
Maar ik ben blijkbaar naïef. Ik bemerk elke dag echter meer en meer dat er veel mensen rechtvaardigheid helemaal niet zien als een na te streven levensdoel. Niet dat ze dit geen goede waarde vinden – dat durven mensen meestal niet hardop zeggen – maar er liggen vele excuses voor het rapen om hun betere positie te verdedigen of de minder goede positie van de andere te rechtvaardigen. Lui, foute levenskeuzes gemaakt, niet genoeg gestudeerd, het is geld van mijn ouders en ik kan er niks aan doen dat zij geen zo’n ouders hebben, enzovoort. Blijkbaar geldt rechtvaardige verdeling slechts onder gelijken, of onder mensen die dezelfde inspanningen leveren. Gelijke startposities in het leven bestaan niet. Gelijkheid evenmin. Moet ik concluderen dat rechtvaardigheid een theoretische waarde is en blijft? Nochtans, hebben niet velen gevochten om gelijke kansen te bieden aan iedereen? Is ook dat onderdeel van het rechtvaardigheidsideaal verzwonden?
Zijn mensen echt zo egoïstisch? Mensen zijn rationele wezens, ze weten toch dat er ongelijke posities zijn die niet te wijten zijn aan de persoon/personen zelf? Dat er meestal externe factoren spelen die positie beïnvloeden?

Ik las deze zomer nogal wat filosofisch werk. Mij frappeert toch dat een theorie als die van Ayn Rand zoveel opgeld maakt. Atlas Shrugged is haar bekendste werk. Het is een roman die de hyperliberale en kapitalistische samenlevingsvorm als ideaal voorop stelt. Ze stelt dat de mens als rationeel wezen de facto egoïstisch is. Het verzamelde egoïsme doet de markt (en de samenleving) draaien. ‘Ik leef voor niemand, en ik vraag niemand om voor mij te leven,’ zo luidde haar lijfspreuk. Gelijke kansen? Belastingen deugen niet: het is centen afpakken van de ondernemers . Mensen met uitkeringen leven van het geld van anderen, en dat is onaanvaardbaar.
Dit is boek is een belangrijke fundering van het neoliberalisme dat overal in de wereld oprukt. Hans Achterhuis heeft het werk van Ayn Rand zeer deskundig becommentarieerd. Zeer lezenswaard trouwens.

Zijn mensen zo rationeel egoïstisch zoals Ayn Rand stelt? Is het koesteren en nastreven van idealen als rechtvaardigheid niet meer van deze tijd? Waarden als solidariteit en gelijke kansen zakken langzaam maar zeker weg in de Vlaamse klei. Dat gevoel heb ik toch, al zie ik ook dat er allerlei nieuwe initiatieven ontstaan van mensen die samen, en voor elkaar nieuwe initiatieven nemen: ze richten coöperatieven op voor energiewinning, kweken en distribueren samen groenten n fruit, werken samen op het vlak van mobiliteit enz. De transitiebeweging, dat is de noemer ervan, is niet egoïstisch, de facto niet. Het is een lichtpuntje is een voor de rest donker wordende samenleving.

En toch, het kan toch niet dat mensen zo egoïstisch zijn?

De kwelling bracht me het werk van politiek filosoof John Rawls en wat hij in A Theory of Justice schreef over de ‘sluier van onwetendheid’. Het is theoretisch denkkader maar heel interessant: mochten mensen die vorm geven aan de samenleving geboren worden met die sluier van onwetendheid, en dus niet weten of ze al dan rijk of arm zouden worden, intelligent of niet, gehandicapt of niet, zouden zij de samenleving wel rechtvaardig inrichten. Ze zouden dan namelijk al hun mogelijke posities, zeker de minder voorspoedige, willen beschermen. Rechtvaardigheid is dus haalbaar, zeker in theorie. In praktijk ook? Het probleem is dat we niet geboren worden met de sluier van onwetendheid. Toch moeten toch allemaal beseffen dat we opgroeien in verschillende omstandigheden, waarbij de kansen niet gelijk verdeeld worden. Is het dan niet geen correct ideaal om die verdeling maximaal te corrigeren? Is het dan geen correct ideaal om rijkdom beter te spreiden? Om de toegang tot onderwijs voor iedereen maximaal open te maken? Om de participatie aan kunst en cultuur voor iedereen te garanderen?

Zo ja, dan vraag ik me af waarom zoveel mensen die het niet zo goed hebben, voor politieke stelsels kiezen die hun directe belang helemaal niet dienen, integendeel. Zou het dan toch waar zijn dat hun ideaal niet een betere verdeling van rijkdom en kansen is, maar een situatie waarbij zijzelf het beter hebben? Alleen zijzelf?

Ingediend onder mijn gedacht 1 reactie

Een reactie op “Brief aan alle idealisten,

  1. Geert Decock schreef:

    Uw utilitarisme siert u en is typisch voor een mens met rechtvaardigheidsgevoel. Het juiste politiek stelsel kiezen is net of we de bomen doorheen het bos niet meer zien. Ooit las ik een tekst die voor mij zeer veel betekende. De tekst luidt: “wir nutzen nur 10%”. Dit was natuurlijk eerst en vooral economisch bedoeld maar daar achter zat een groot stuk filosofie verscholen. Puur economisch gezien betekende dit wanneer deze firma 10% van de bezochte klanten een resultaat daaruit boekte dit voor hen een succes was maar dit betekende ook dat enkel die 10% het begrepen had en het voor hen een voordeel was. Nu als maar 10% het begrepen heeft wat dan met die andere 90%? Je kunt het natuurlijk ook op een filosofische en op een politieke wijze gaan bekijken. Filosofisch: verwijzend naar die A. Rand dan betekent dit dat die persoon tot een bepaalde groep behoort die maar 10% bedraagt van de bevolking en die kan je doortrekken naar de politiek. Dit betekent dat zgn. maar 10% weet voor welke partij zij denken (!!) te stemmen die een voordeel voor hen oplevert. De vraag is dan opnieuw: hoe verklaar je “voordeel” en welke partij is dan ideaal als je beseft dat vele partij programma punten bijna quasi op elkaar gelijken. De mens is een survivor en is het ergens logisch dat er een vorm van egoïsme aanwezig is. Stel jezelf eens in hun plaats. Logischer wijze zou je krak hetzelfde doen en wie kan hun geen ongelijk geven. Helaas speelt de populisme daar maar al te graag in en profiteren ze graag van die 90%. Hoeveel maal hebben wij zelf al geen uitvlucht gebruikt om ons mindere kanten te camoufleren? Wat is de ideale wereld? Een wereld die onder invloed van anderen wordt bepaald? Ik ben enorm geïnteresseerd in de moraal filosofie en bestaan prachtige filosofische boeken over de moraal filosofie. Denk maar aan Kant.

    groetjes

    G.

Reacties zijn gesloten.






 

Nieuws

We moeten af van ‘middeleeuwse’ overdracht van jachtrechten

Alternatieven voor dierproeven

Het ‘kleine’ parlementaire werk. Recente voorbeelden: Geluidshinder kusttram – Hakhoutbeheer – Restauratiepremies Onroerend Erfgoed – Beschermde landschappen

Ketnet wil zender voor allerkleinsten, “Legitieme vraag en begrijpelijke ambitie”

Gereglementeerde boekenprijs unaniem goedgekeurd door Vlaams parlement

Wat liep er fout met de bescherming Villa Slabbinck? (Brugge)

Groen verwelkomt Bellegemse windmolens, maar vraagt ‘windplan’ voor regio Kortrijk

Groen wil geen sloop hoekhuis Kasteelkaai-Belfaststraat.
Hoog tijd voor een Kortrijkse visie op erfgoed!

Woede van boeren terecht, maar alleen ander landbouwmodel geeft boeren een zekere toekomst.

Provinciebestuur W-Vl verliest vele (culturele) instellingen

Bart Caron : “Overdracht cultuurbevoegdheden provincies is een wangedrocht !”

Leve Mest-Vlaanderen

Nog geen bescherming poldergraslanden

Nog redders aan de kust?

Brugge weert plooifiets uit overheidsgebouwen

De Leie of het Kanaal naar Roeselare: Groen wil meer binnenvaart

Kortrijk Airport, milieuvergunning aangepast?

Wanneer faire prijzen voor landbouwproducten?

Kortrijk heeft de bus gemist

Burgerkabinet ontslaat Gatz niet van plicht om al bestaande inspraak te versterken

Steeds meer monumenten wachten op broodnodig onderhoud. Ondertussen verkrotten ze

Freya Piryns voorgedragen als vertegenwoordiger in de Raad van Bestuur van de VRT

Regering krimpt beloofde natuurgebieden langs de Leie sterk in

Bruggen in Kortrijk, werkende verlichting op de fietspaden is een brug te ver…

LAR-zuid, woordbreuk van de stadscoalitie

Informatie, diverse sporten en cultuur moeten prioriteit VRT blijven

‘Gemeenteraad is wachtzaal voor wie schepenambt wil’

Persmededeling: Groen maakt werk van versterking West-Vlaamse open ruimte.

Persbericht: 5 Groene werven voor een impuls in West-Vlaanderen.

Vlaamse regering bedreigt toekomst Vlaamse fictie