De concentratie in Medialand

“Ik denk dat wat de dagbladpers betreft, de kritische grens bereikt is. We voelen toch aan onze kleine teen dat dit het maximum is.”

Bart Caron, lid voor Spirit in de commissie Cultuur en Media in het Vlaams Parlement, heeft misschien iets gevoeligere zintuigen dan u en ik. Maar hij is niet alleen in zijn visie dat er iets ondernomen moet worden om de mediaconcentratie minstens een halt toe te roepen. Guido Van Liefferinge, oprichter van onder meer Dag Allemaal, Joepi, Goed Gevoel en nog een aantal bladen, heeft er een boek over geschreven: ‘Glammer en glitter, geld en macht. Welkom in medialand’ waar hij de concentratie aankaart door haar minder mooie facetten bloot te leggen. Bart Caron ventileert zijn mening over de concentratie, cross-ownership en de rol van Vlaanderen, België en Europa daarin.
“Ik heb het boek nog niet gelezen maar ik was wel op de voorstelling van het boek aanwezig en heb ook de vele krantenartikels die erover verschenen zijn. Ik ken de onfrisse verhalen zo’n beetje. Ik deel Van Liefferinge zijn mening maar langs de andere kant wil ik ook wel wat nuanceren. De dagbladpers, daar zitten we bijna aan  alarmfase rood. Maar op het gebied van radio en televisie is de toestand nog vrij behoorlijk. Ook daar is er concentratie maar we hebben wel een openbare omroep. Die heeft een zo groot corrigerend effect dat je daar een heel andere situatie krijgt. Het beste stuk in zijn boek en tevens het meest kritische gaat over het feit dat er zo weinig persgroepen en titels zijn. Die visie deel ik. Ik denk dat in Vlaanderen - wat de dagbladpers betreft - de kritische grens bereikt is. Je mag niet vergeten dat De Persgroep nu, na de overname van De Tijd zo’n veertig procent van de krantenmarkt in handen heeft, de VUM ongeveer vijfendertig procent, Concentra tweeëntwintig. We voelen toch aan onze kleine teen dat dat het maximum is.”

“Maar we moeten wel het een en het ander relativeren want uiteindelijk, paradoxaal genoeg, kunnen de kranten overleven dankzij de mediaconcentratie. Je moet eerlijk zijn. Er komen geen krantentitels bij in dit land, buiten Metro. Er zijn pogingen geweest. De Standaard heeft dat klein krantje gelanceerd (Espresso, n.v.d.r.) maar dat bleek niet te werken. Er zijn nog pogingen geweest en die stierven meestal. Dat bewijst dat het economisch niet leefbaar is. Roularta had al lang een dagblad gelanceerd mocht het financieel haalbaar zijn. Ze zouden het toch zo graag, het is een droom van de familie De Nolf. Ze konden De Tijd overnemen maar die is dan weer verlieslatend.”

“Maar als van Liefferinge beweert dat de concentratie zo groot is dat de media hun democratische functie niet meer kunnen vervullen moet ik hem tegenspreken. Laten we eerlijk zijn. Als je de kranten iedere dag leest, zoals ik, dan merk je daar niet veel van. De Standaard, die eerder een conservatieve krant is, is ook een kritische krant. In alle intellectuele eerlijkheid wil ik de opmerking maken dat er onder een dak verschillende telgen met verschillende visies kunnen leven. Want ik merk nu dat de inhoudelijke, ideologische en filosofische diversiteit in de berichtgeving er wel is. Dat moet ik zelfs Christian Van Thillo, de Gedelegeerd Bestuurder van De Persgroep, nageven. De gevarenzone is nog niet bereikt. Maar we moeten dan wel nu limieten opleggen. Grenzen van ‘daarover ga je niet.’ Zoals we ook limieten moeten stellen voor de elektriciteitsproductie. Omdat een monopolie daar ook niet mag. Maar hier speelt niet alleen een economische belang maar ook een ideologisch visie op pluriformiteit en democratie. Je verliest aan breedheid, aan een waaier van visies, rechts en links.”

De agent van de gedachte

Daarnaast heb je het mondiale fenomeen cross-ownership, het feit dat een mediabedrijf actief is op verschillende mediamarkten. Hoe zit het daar mee?
“Ook daar moeten we een aantal limieten stellen in de toekomst. In Nederland zijn er een aantal regels die plafonds bepalen over het bezitten van verschillende mediabedrijven. In Vlaanderen moeten er ook zulke regels komen en we moeten zelfs nog verder durven gaan. Maar aan de andere kant mag je de link tussen economische factoren, zoals rentabiliteit, en dat cross-ownership niet uit het oog verliezen. Want kranten en tijdschriften moeten ook economisch leefbaar zijn. In een klein land heb je sneller kruisparticipaties en als gevolg minder titels en minder zenders. En die hebben weer minder lezers en kijkers. Het heeft te maken met de schaal maar desalniettemin moeten we daar paal en perk aan stellen. Ik geef een voorbeeld. Als je nu ziet wat er dreigt te gebeuren, als de verhalen kloppen. Het verhaal doet de ronde dat Roularta zijn aandelen in de VMMa wil verkopen om zich verder te richten op de printmedia, en hierbij vooral aan buitenlande overnames denkt. RTL/TVI, een Luxemburgse multinational, zou geïnteresseerd zijn maar er doet ook een tweede gerucht de ronde. Namelijk dat Van Thillo zijn aandeel zou willen vergroten in de VMMa. Met als gevolg dat het cross-ownership  - helaas - meer en meer begint te lijken op een duaal gegeven. Langs de ene kant De Persgroep met Het Laatste Nieuws en de VMMa en aan de andere kant de openbare omroep met de VUM. Via onder meer Woestijnvis (VUM heeft 20% aandelen in Woestijnvis, n.v.d.r.), Klara maar ook onrechtstreeks via reclame voor gezamenlijke wedstrijden en promoties. Je moet er eens op letten. Dat verband maakt dat je een soort van duaal landschap krijgt, ik heb liever een drie- of vierdelig landschap.”

“Concentra speelt op dit gebied minder mee. Aangezien zij vooral regionale kranten in hun bezit hebben. Maar let op, het cross-ownership gaat ook op dat niveau verder. Er zijn de commerciële verbanden tussen regionale televisie, de streekkranten en de huis-aan-huisbladen in de reclame. Concentra is sterk aanwezig in de regionale televisie in Antwerpen en Limburg en ook Roularta, in onder meer West-Vlaanderen maar ook in andere provincies via de reclameregie. We moeten opletten dat we in dat geheel van bladen een zekere breedheid hebben. De reden daarvoor is heel simpel. Televisie in eerste instantie, gevolgd door respectievelijk radio en de geschreven pers zijn eigenlijk de agenten van de gedachte. Ik bedoel daarmee dat heel veel mensen waarden oppikken via de televisie. Zeker op volwassen leeftijd. Die is heel erg keuzebepalend. Je krijgt dan een zodanige concentratie dat mensen die de streekkrant en het Laatste Nieuws lezen en naar VTM kijken wel een heel erg eenzijdig wereldbeeld krijgen. Die pluriformiteit is echt heel belangrijk.”
 
Geen Belgische pers

Of het we nu de grens bereikt hebben of er al over zitten, over een ding zijn journalisten en politici het eens. Er moet iets gebeuren. Waarom is dat nog niet gebeurd Meneer Caron?
“Zo simpel ligt het niet. Deze discussie gaat over de wetgeving op de concurrentie en kartelvorming wat federale wetgeving is. Daar kunnen wij vanuit Vlaanderen niks aan doen. Dat is een heel ergerlijke situatie. Want de mediaspecialisten zetelen niet in de Kamer maar in het Vlaams Parlement. Het is het zoveelste bewijs van het gebrek aan homogene bevoegdheden. De nieuwe Vlaamse Regulator van de Media (VRM) mag bijvoorbeeld de concentratie in kaart brengen, maar ze kan er niks tegen doen.”

“In het kader van de volgende staatshervorming moeten er zeker een aantal afspraken gemaakt worden. Van de Raad voor de Mededinging, die nu onder de vleugels van de federale minister van Economie valt, een Vlaamse bevoegdheid maken bijvoorbeeld. En dat we dan in Vlaanderen regelgevend werk kunnen verrichten om het plafond van nu wettelijk vast te leggen. En ook omtrent het cross-ownership moeten we een aantal maatregelen nemen zoals in Nederland. Daar mag een bedrijf dat meer dan 25% van de krantenmarkt in handen heeft, niet meer dan 33% van de televisiemarkt bezitten. Ik  ben absoluut vragende partij om dat te doen. De situatie zoals nu kan ik accepteren maar ze mag niet verergeren. Als de persgroep bij wijze van spreken Concentra nog een zo overnemen, No Way. In dat geval moet er een andere kapitaalstructuur komen opdat Concentra zou blijven bestaan. Anders krijgen we letterlijk een duale krantenmarkt.”
 
“Maar het is verre van eenvoudig. Het feit dat die hervorming nog niet doorgevoerd is heeft te maken met de algemene politiek in België. In die zin dat Vlamingen al 50 jaar vragende partij zijn voor meer bevoegdheden maar dat onze Waalse vrienden dat liever niet willen. Er bestaat een verschil in politieke visie en dat speelt heel erg mee. Geen goede regels op het federale niveau is daar het kwalijke gevolg van. Dat beleid wordt gekenmerkt door slappe wetgeving. Daarmee bedoel ik dat regeren met zes, zeven, acht partijen leidt tot ‘overcompromissen’ als ik het zo mag stellen, of tot niet handelen. Dat zou ons wel eens zuur kunnen opbreken. Dit zeg ik niet omdat ik tegen de Walen ben, maar ik zeg je dat omdat er niet zoiets is als een Belgische pers. Er zijn de Franstalige en Nederlandstalige pers die heel sterk geënt zijn op hun taalgebied. De bevoegdheid over de krant moet dat ook zijn, zoals de openbare omroep en de rest van de media.”

Amerikaans imperialisme

Als we er in België niet uitkomen, kunnen we Europa niet vragen om in te grijpen?
“Ik denk dat we ongetwijfeld Europese bemoeienissen gaan krijgen en ik ben daar vragende partij voor. Om twee redenen. Ten eerste stel ik vast dat er in België te weinig moed is om initiatief te nemen. We zijn een klein land wat ook zijn kwalijke kanten heeft. In die zin dat de politieke macht heel sterk verstrengeld is met de media en daardoor niet durft ingrijpen omdat ze elkaar hard nodig hebben. We hebben dus een derde arbitraire instantie - Europa in dit geval - nodig die regels kan opleggen om een grote overname van de commerciële televisie te vermijden. En daar is mijn tweede punt. Want hetgeen wij nu op Vlaamse schaal geschetst hebben, dat kan ook op Europees niveau. Het zou best mogelijk zijn dat Silvio Berlusconi, ik zeg nu zo maar iets, in vele landen van Europa kleine regionale televisiestations overneemt en daar programma’s lanceert met zijn gedachtegoed. Daar mag ik niet aan denken. We moeten Europa ook beschermen tegen, ik wil het hardop zeggen, Amerikaanse imperialisten. Tegen Rupert Murdoch en de RTL’s en de SBS’en van deze wereld. Want die gaan op een goede dag ook inbreken. Be shure about that! Ik wil die pluriformiteit in Vlaanderen maar ook op Europees niveau bewaren. Want tegen culturele imperialisten moet je je altijd protectionistisch opstellen en de Amerikanen zijn culturele imperialisten h

---

Een nieuwe beheersovereenkomst voor de VRT

1. Cultuur op VRT

Moet de VRT meer aandacht hebben voor Kunst met een grote K?
Of is Vlaanderen Vakantieland minstens zo belangrijk?
De VRT heeft al openbare omroep een culturele opdracht. Kunst is er het ‘hart’ van.
Vlaanderen subsidieert een brede waaier aan artistieke creatie en steunt de spreiding ervan. De VRT moet het publiek informeren en goesting doen krijgen om er naar te gaan kijken. Op elk net, maar op de wijze die elk net eigen is, dus anders op ‘

---

Investeren in tijd, werk en liefde

Als we de activiteitsgraad onder vrouwen willen opkrikken, zullen we werk moeten maken van een beter evenwicht tussen arbeid en gezin. Spirit presenteert dit weekend op zijn congres ‘Familiale Omstandigheden’ een nieuw combinatiemodel.
Tijdsdruk, stress, efficiëntie…begrippen van deze tijd. Mensen ervaren de noodzaak van twee inkomens, ondergaan toenemende flexibiliteiteisen en hebben het gevoel dat hun persoonlijke ontplooiing ten koste gaat van het familiaal leven. Willen we dat? Of willen we een goed evenwicht tussen de verschillende activiteiten in ons leven?
Door zich niet neer te leggen bij de onverzoenbaarheid van al onze bezigheden, maar radicaal te kiezen voor een nieuw ‘combinatiemodel’, pretendeert spirit ‘onthaasting’ concreet vorm te geven. Dat vereist voldoende

---

Een dozijn misverstanden over Cultuurparticipatie

Download de tekst (Word) door eerst op de titel te klikken en daarna hier. Het is een hoofdstuk uit het boek 'Cultuurparticipatie' van Kunst en Democratie.

---

De 5-minutenregel

Bij de komst van commerciële televisie in Vlaanderen werd de 5-minutenregel ingevoerd, een onderdeel van de mediadecreten waarin wordt bepaald dat er op televisie vijf minuten voor en na kinderprogramma’s geen reclame mag worden getoond. Een soort spertijd dus. Onder druk van de private omroepen wil mediaminister Bourgeois (N-VA) nu deze regel afschaffen. Vlaams parlementslid Bart Caron hekelt de lauwe houding van Bourgeois in dit debat.

"Veel Vlaamse ouders maken zich ernstig zorgen over het ongebreideld consumentisme waaraan hun kinderen worden blootgesteld. Zo zouden er verbanden zijn tussen de reclameboodschappen waaraan kinderen dagelijks worden blootgesteld en het overgewicht bij jonge kinderen. Bij tieners blijken er verbanden te bestaan tussen de zogezegd ideale maten die hen in de reclame worden voorgespiegeld en magerzucht. Jonge kinderen kunnen zeer moeilijk het onderscheid maken tussen televisieprogramma’s en reclameboodschappen."
Deze passage is een letterlijke weergave van het antwoord van Vlaams minister van Media, Geert Bourgeois, op een vraag van volksvertegenwoordiger Stevens op 13 januari 2005. Daarin zei de minister ook dat er geen sprake kon zijn van een versoepeling van de reclameregels rond kinderprogramma's. Nog in zijn antwoord stelt hij: "de Vlaamse Gemeenschap heeft gezocht naar middelen om op Europees vlak een algemene verstrenging van de reclameregels ter bescherming van de kinderen door te voeren. Onmiddellijk bleek dat Vlaanderen vrijwel alleen stond. Alleen Zweden bleek een nog strengere regelgeving te hebben." Desondanks wilde de minister toen de 5-minutenregel behouden en het debat op Europees niveau opnieuw gaan voeren.

Ruim een jaar later wordt identiek dezelfde argumentatie gebruikt om de 5-minutenregel af te schaffen. Welke stappen de minister ondertussen heeft ondernomen in de richting van andere lidstaten blijft onduidelijk.

De minister verklaart principieel voorstander van de 5-minutenregel te zijn, maar helaas te moeten vaststellen dat deze regel niet werkt. De private omroepen zouden het decreet niet naleven of ontwijken door na kinderprogramma's videoclips te draaien. Ik vraag me af waarom we dan met veel poeha een nieuwe en sterke regulator voor de media hebben opgericht. Deze instelling moet toch voor een krachtige handhaving instaan?

Een recente Europese studie toont aan dat België in Europa nu al het hoogste percentage van op kinderen gerichte reclame heeft. Niet minder dan 8,9 percent van de reclamespots is op kinderen gericht. Het Europese gemiddelde bedraagt 5,7 percent. In Frankrijk gaat het om 7,1 percent, in Nederland om 3,9 percent, in Duitsland om 3,6 percent en in Groot-Brittannië slechts om 2,5 percent.

Volgens Bourgeois heeft Vlaanderen met betrekking tot kinderreclame de strengste regels van Europa. Hij is van mening dat dit niet houdbaar zijn. Diezelfde Europese studie heeft de wetgeving ter zake in tien Europese lidstaten onderzocht. Zeven van de onderzochte landen blijken verder dan de Europese minimumwetgeving te gaan. Het gaat onder meer om het verbod op het tonen van reclame voor alcohol en medicijnen rond kinderprogramma's in Groot-Brittannië, het verbod om kinderprogramma's voor reclame te onderbreken in Duitsland, Polen en Oostenrijk en een volledig verbod op reclame gericht op kinderen jonger dan 12 jaar in Zweden. Zo uniek is onze strenge wetgeving dus niet.

E

---

Geen cultuurzender? Graag wat meer moed, mijnheer Bourgeois

Er bestaat blijkbaar een geheime agenda die de bevriezing, bij sommigen zelfs de afbraak, van de VRT beoogt. Vlaams volksvertegenwoordiger Bart Caron betreurt de beslissing van minister van Media Geert Bourgeois om de digitale cultuurzender van de VRT op de lange baan te schuiven.

Geert Bourgeois (N-VA) heeft de cultuurplannen van de VRT in de diepvriezer gestopt. Formeel gezien heeft de minister gelijk. De VRT kan geen nieuwe zender ontwikkelen zonder een aanpassing van de beheersovereenkomst en een budgettaire bijsturing. Maar Bourgeois vond daar geen draagvlak voor in de regering.
Het is natuurlijk meer dan een beetje flauw. Toen de VRT vroeg om met digitale kanalen te mogen starten, wilde Bourgeois dat de openbare omroep met een stevig plan kwam voor meer cultuur op het scherm, inclusief de voorbereiding van een cultuurzender. Dat plan werd door de VRT grondig uitgewerkt en voorgelegd. Merkwaardig genoeg prijst Bourgeois dat plan openlijk wegens de kwaliteit ervan, maar hij legt het vervolgens wel naast zich neer. Of liever: hij verschuift het naar de nakende besprekingen in het kader van de nieuwe beheersovereenkomst.

Het lijkt er sterk op dat de minister dat doet onder druk van sommige meerderheidspartijen. Er bestaat blijkbaar een geheime agenda, een agenda die de bevriezing, bij sommigen zelfs de afbraak, van de VRT beoogt. Tijdens de hoorzitting in de mediacommissie in het Vlaams Parlement claimden de commerciële zenders, onder leiding van Christian Van Thillo, het alleenrecht op digitale themazenders. Van Thillo verklaarde doodleuk dat de VTM een cultuurzender kan maken, goedkoper dan de VRT dat kan. Betalend voor het publiek weliswaar, aan 3 tot 5 euro per abonnee per maand. Is zo'n zender dan voor een groot publiek? En welke 'cultuur' krijgen we dan? Te commercialiseren cultuur, uiteraard. Sorry, maar VTM heeft de competentie niet in huis. En het is zeer twijfelachtig dat VTM voldoende betalende kijkers zal halen. Maar goed, ze mogen het natuurlijk altijd proberen, de markt is vrij.

De openbare omroep heeft de kennis wel in huis. Lees: die is al betaald via de bestaande dotatie. Zo is er nu al een cultuurredactie en een cultuurradio (Klara), plus een onwaarschijnlijk boeiend archief. De VRT werkt sinds enkele maanden de berichtgeving over cultuur op radio en tv sterker uit. Dat moet: de culturele opdracht behoort tot de kerntaken van de VRT, dat staat zo in de mediadecreten. Maar die opdracht werd in het verleden te licht opgenomen, terwijl dit toch wel d

---

Welja, nog wat meer reclame op tv

Het tv-landschap wordt geliberaliseerd onder het mom van de vrije mening. Kan iemand mij vertellen wat de mening van pakweg Cartoon Channel is?

Eergisteren maakte de Europese commissaris voor Media, Viviane Reding, haar aanpassing bekend aan de Richtlijn Televisie zonder Grenzen. Die wijzigingen zijn een nieuwe stap in de richting van het Amerikaanse televisiemodel. Een model waar alleen de reclamejongens en -meisjes beter van worden.
Het voorstel van Reding versoepelt drastisch de regelgeving rond reclame, sponsoring en productplacement. De minimumnorm die door Europa wordt ingesteld, komt alweer een stuk lager te liggen. De ervaring leert dat die norm ook alle nationale wetgevingen naar beneden zuigt. Europa hanteert immers al jaren een vreemd model wanneer het televisie betreft.
Een televisiezender moet namelijk alleen voldoen aan de wetgeving van het land waarin hij een licentie aanvraagt. Daarna kan hij in elk EU-land vrij op de buis komen en hoeft hij totaal geen rekening meer te houden met de wetgeving die in elk van die landen geldt. Een beetje vreemd toch wel. Stel je voor dat een bouwbedrijf uit land A een opdracht uitvoert in land B op basis van de sociale voorwaarden, veiligheidsvoorschriften en andere reglementering van land A en zich geen snars hoeft aan te trekken van de geldende wetten in land B. Dat zou terecht door de bouwbedrijven in land B als concurrentievervalsing worden bestempeld. Maar op vlak van televisie mag het. Onder het mom van de vrije meningsuiting weliswaar, maar kan iemand ons vertellen wat de mening is die pakweg Cartoon Channel wenst te verkondigen?

Het effect van dit systeem is ronduit pervers. Commerciële omroepen zoeken uiteraard het land op met de meest flexibele wetgeving om een licentie aan te vragen. Op die manier vervalsen ze de concurrentie tegenover de zenders die vanuit landen met een strengere wetgeving opereren. Het gevolg is dat die laatste groep ook soepeler horizonten opzoekt of de eigen regering onder druk zet om de wetgeving even soepel te maken. Een mooi voorbeeld hiervan is de vijfminutenregel in Vlaanderen. De decreetgever heeft die indertijd ingevoerd om kinderen te beschermen tegen de invloed van reclame. Maar buitenlandse omroepen zoals Nickelodeon hoefden daar niet aan te voldoen. Onder druk van VMMa en SBS dreigt de vijfminutenregel nu ook in Vlaanderen te verdwijnen. Op die manier evolueren we met zijn allen naar het absolute minimum.

En wat is dat absolute minimum? Wel, als het aan Reding ligt, worden we straks opgezadeld met een model dat heel dicht aanleunt bij de Amerikaanse toestanden. Waar een televisiezender vandaag maar om de twintig minuten een reclameblok mag programmeren, kan hij dat straks onbeperkt. Alle vijf minuten een reclamespot? Het is weldra perfect mogelijk. Dat er aan het plafond van 12 minuten per uur niet wordt geraakt, doet hierbij niet terzake. De huidige limiet van 3 uur reclame per dag verandert overigens in 4,8 uur als Reding haar zin krijgt. De nieuwe richtlijn is ook een stuk soepeler wat bijzondere programmacategorieën betreft. Sportuitzendingen kunnen straks onbeperkt en dus bijvoorbeeld ook midden in een speelhelft onderbroken worden. Bij films mag om de 35 in plaats van 45 minuten een reclameblok worden ingelast. Bij documentaires wordt elke beperking opgeheven. De licht strengere beperking bij nieuws- en kinderprogramma's is dan maar een schrale troost.
Ook split-screen, virtuele en interactieve reclame doen straks hun intrede. Bij voetbalmatchen is het dan bijvoorbeeld mogelijk dat het scherm eventjes wordt opgesplitst in live-beelden en commercials. Ondertussen rennen de spelers over een groene grasmat waar digitaal het logo van Carlsberg wordt op geprojecteerd. The sky is the limit!Orgelpunt van het werkstuk van Reding is de productplacement. Die wordt voortaan toegelaten en aan dezelfde regels onderworpen als programmasponsoring. Daarbij wordt geen rekening gehouden met de bijzondere impact die productplacement heeft op de kijker. Zo kan bijvoorbeeld ook een medicijn in een programma worden verwerkt, zolang het zonder voorschrift verkrijgbaar is. Maar een product dat in het ene land zonder voorschrift is te krijgen, is dat in het andere land misschien niet.

De argumentatie die Reding aanhaalt om productplacement toe te laten, is ietwat vreemd. Door de nieuwe inkomsten zou de diversiteit en creativiteit gestimuleerd worden. Creativiteit? De enige creativiteit die nog overblijft, is de zoektocht naar een manier om zoveel mogelijk producten tegen betaling in het script te schrijven. Ook bij de nieuwe inkomsten kun je vraagtekens plaatsen. De Europese Commissaris verwijst naar de VS, waar productplacement al jaren bestaat en waar het ondertussen goed is voor een fenomenale 1,7 procent van de inkomsten van de televisiezenders. Is het sop de kool dan wel waard? En zou het bovendien niet kunnen dat productplacement louter een vervanging is voor reclame, een manier om je van je concurrenten te onderscheiden?

Dat is de achilleshiel van de nieuwe Richtlijn. De commissie verkoopt haar versoepeling onder het motto dat ze meer geld en dus een steviger economische basis zal opleveren. Maar televisie is nu al het dominante medium op de reclamemarkt. Bedrijven zullen hun totale reclamebudget niet verhogen omdat televisiereclame soepeler wordt. Dat wil dus zeggen dat het budget voor promotie via televisie in het slechtste' geval gelijk blijft en er dus hooguit een verschuiving is van reclamespots naar pakweg productplacement, ofwel dat het televisiebudget wel degelijk stijgt, maar dan ten koste van de andere media. We zagen in Vlaanderen van 1995 tot 2004 al een groei van het aandeel van televisie (van 38 naar 45 procent) ten koste van vooral de geschreven pers (van 43 naar 36 procent). Dit lijkt ons pas echt gevaarlijk voor de diversiteit in Europa.
Reding kiest voluit voor de zelfregulering en wenst de wettelijke regeling tot een minimum te beperken. De zenders zullen immers zichzelf wel in de hand houden en dus niet overdrijven, willen ze geen kijkers verliezen. Dat klopt. Tenzij de kijker nog m

---

BBC is voorbeeld voor financiering VRT

Diagonale financiering bestaat al in Groot-Brittannië: commerciële omroepen met betaalde openbare opdrachten, en een openbare omroep met de vrijheid om commerciële activiteiten te ontwikkelen

De VRT maakt zich op voor een nieuwe beheersovereenkomst. De koorts in medialand stijgt dan ook zienderogen. In Groot-Brittannië is men eveneens toe aan een nieuw 'Royal Charter' met de openbare omroep, en net als op vele andere vlakken kunnen we ook in deze van good old BBC en haar aanpak nog iets leren.
Van een boeiend en breed maatschappelijk debat over de nieuwe beheersovereenkomst is in Vlaanderen helaas nog geen sprake. De discussie beperkt zich veelal tot het uiten van hoogst individuele preferenties. De ene persoonlijke aanval volgt de andere op. De angst voor nieuwe ontwikkelingen op mediavlak doen teruggrijpen naar een status-quo dat in deze tijd niet meer werkbaar is. De omroepen en hun supporters beperken zich tot kreten over meer of minder dotatie voor de VRT. Termen als commercialisering, marktverstoring of Europese concurrentieregels worden te pas en te onpas gebruikt. Kortom, van een visie op lange termijn is zelden sprake.

Soms is het beter om het strijdgewoel even te verlaten en een stapje achteruit te zetten. Of misschien zelfs even over het muurtje te kijken naar het buitenland. Naar Groot-Brittannië bijvoorbeeld, waar de BBC nog steeds tot de nationale kroonjuwelen behoort. De BBC verdient zonder meer de titel 'moeder aller openbare omroepen'. Niet alleen is de Britse omroep de oudste van zijn soort, hij geldt ook steevast als ideaal model. Elke openbare omroep in de wereld zal zich aan de BBC proberen te spiegelen. Elke minister van Media spiekt eerst even bij de Britten alvorens zijn beleid te bepalen. In Vlaanderen is dat niet anders.

Groot-Brittannië loopt inzake audiovisuele media steevast enkele jaren voorop in vergelijking met Vlaanderen. Digitale televisie werd bijvoorbeeld ginds in 1998 geïntroduceerd, bij ons zetten Belgacom en Telenet pas dit jaar de eerste stapjes. Met het oog op een nieuwe beheersovereenkomst voor de VRT (2007-2011) is het daarom best interessant eens over het Kanaal te kijken. Het toeval wil namelijk dat ook de Britten zich opmaken voor een nieuwe beheersovereenkomst, een Royal Charter, met de BBC.
Een Royal Charter wordt er allereerst voor tien jaar afgesloten en bestrijkt er dus gemiddeld 2 à 2,5 legislaturen. Ziedaar al meteen een eerste verschil met Vlaanderen, waar de termijn vijf jaar is en elke nieuwe minister van Media meteen de kans krijgt om het audiovisuele beleid op zijn kop te zetten. Een langetermijnpolitiek wordt zo een stuk moeilijker. Bovendien wordt een nieuw Royal Charter door de Britten lang op voorhand voorbereid, met niet minder dan drie rondes waarbij de regering steeds een voorstel schrijft en vervolgens een ruime, publieke bevraging volgt. Die werkwijze maakt een echt maatschappelijk debat mogelijk. Het geheel wordt nog eens geflankeerd door een diepteonderzoek, allerhande adviezen en academische studies. Wij moeten het stellen met drie open en onbegrijpelijke vragen, en een enkele studie over de rol van de openbare omroepen in Europa. Een beetje povertjes, als u het ons vraagt.

Belangrijker nog dan de vorm is de inhoud van de discussie. In februari 2005 beëindigde Ofcom, de Britse tegenhanger van de hier nog op te starten Vlaamse Regulator voor de Media, een uitgebreide studie naar de toekomst van Public Service Broadcasting (PSB). Aanleiding was de nakende digital switch-over, de overstap naar het digitale tijdperk die de organisatie, spelregels, financiering en machtsverhoudingen van het omroeplandschap drastisch zal wijzigen.
PSB, het concept van de omroep ten dienste van de gemeenschap, is in Groot-Brittannië geen zaak van de BBC alleen. Ook de eerste, analoge commerciële omroepen kregen een PSB-opdracht mee. Zo is bijvoorbeeld in de jaren tachtig Channel Four ontstaan, een zender die creatieve programmering brengt die het voor 100 procent aankoopt bij onafhankelijke productiehuizen, en dat uitsluitend dankzij de opbrengst van reclame. ITV1 doet dan weer verplicht aan regionale programmering en brengt ook kunstprogramma's of religieuze uitzendingen op de buis.

De commerciële PSB-omroepen kunnen voor deze verplichte taken niet rekenen op overheidssteun. Nu in het digitale tijdperk het aantal concurrenten zonder dergelijke dure verplichtingen toeneemt, is deze situatie steeds moeilijker verdedigbaar. ITV-baas Charles Allen liet al verstaan van zijn PSB-verplichtingen af te willen. Ofcom komt nu tot het besluit dat ook in de toekomst de BBC de hoeksteen van de Public Service Broadcasting zal blijven, maar doet openlijk de suggestie om de licence fee, zeg maar het kijk- en luistergeld waarmee de BBC betaald wordt, gedeeltelijk door te storten aan de commerciële PSB-omroepen.
Die suggestie werd overgenomen in de Green Paper van de regering een maand later. De Britse staatssecretaris voor Media, Tessa Jowell, voegt eraan toe het debat te willen openen over de financiering van de BBC. De licence fee, een heffing op televisietoestellen, is namelijk steeds meer ontoereikend maar vooral achterhaald in een tijdperk waarin je op pc of gsm televisie kunt kijken. Jowell wil nadenken over een volledige of gedeeltelijke herfinanciering van de BBC. Mogelijkheden zijn betaaltelevisie, sponsoring of eventueel zelfs reclame.

De BBC verzet zich bij monde van haar voorzitter, Michael Grade, tegen deze ontwikkelingen, maar heeft zelf niet nagelaten om de voorbije decennia al een stevige commerciële poot op te zetten. Het was Margaret Thatcher die daar in de jaren tachtig de aanleiding toe gaf met haar onverholen dreigementen te snijden in de licence fee. BBC Enterprises, later BBC Worldwide, werd opgericht met het oog op een grotere financiële onafhankelijkheid. Vandaag is de BBC betrokken in tientallen onderaannemingen, joint-ventures en associaties over de hele wereld, levert ze knowhow tegen betaling en verkoopt ze betaaltelevisie, dvd's en zelfs eigen tijdschriften. Die activiteiten waren vorig jaar goed voor een omzet van 905 miljoen euro. Dankzij de winst kon de BBC toen 210 miljoen euro extra in haar publieke opdracht pompen.

Toen Spirit in juni van dit jaar met zijn plan inzake diagonale financiering van het omroeplandschap naar buiten kwam, werd dat links en rechts nogal sceptisch onthaald. In een bepaalde krant werd het zelfs als ronduit belachelijk afgeschilderd. Maar waar ging het juist over? In ons voorstel vertrokken we van de regel: "De VRT dient zich niet te beperken tot haar openbare opdracht en de openbare opdracht dient zich niet te beperken tot de VRT." Hierbij was het de intentie de VRT een aantal heel specifieke publieke taken op te leggen en haar per taak een dotatie toe te kennen. Terwijl vandaag 65 procent van het totale VRT-budget uit overheidsmiddelen komt en 35 procent uit priv

---

Eindelijk een halt aan Amerikaans cultuurimperialisme

Ik ben heel blij dat de algemene vergadering van de Unesco de heel belangrijke Conventie over culturele diversiteit heeft goedkeurd. Die Conventie heeft een groot belang voor het toekomstig cultuurbeleid. Ze gaat over het belang van culturele diversiteit over de hele wereld, ook in Vlaanderen. Het belang zit hem in het feit dat zo’n Conventie een instrument is van internationaal recht, en dus juridisch bindend is.
Culturele diversiteit even belangrijk is voor de mensheid als biodiversiteit voor de natuur.

Deze problematiek is heel erg belangrijk en aanwezig. Al lijkt het iets te zijn dat zich ver van ons bed afspeelt, het heeft een directe impact op de economische en culturele ontwikkeling in Vlaanderen. Immers, de internationale vrijhandel rukt steeds verder op, en als we dat onbegrensd toepassen in de culturele sectoren, dan is te verwachten dat de dominante culturen, denk daarbij vooral aan de Amerikaanse, maar bij uitbreiding aan de Westerse, de hele wereld ‘veroveren’. Kijk bijvoorbeeld naar Vlaanderen en wat te zien is op onze televisiezenders en te horen is op onze radiostations, of de aanwezigheid van Amerikaanse films in de cinema. Hun films, soaps en fictieseries beheersen de beeldcultuur, de populaire muziek domineert podia en radiostations, enz. Hun marktaandeel neemt zozeer toe dat het bedreigend wordt voor de ontwikkeling van de eigen cultuur, van Vlaamse films, muziek van bij ons enz..

We kunnen dan wel de culturele diversiteit bepleiten, maar als de mondiale markteconomie exclusief de regels gaat bepalen, dan verdwijnt de diversiteit. Deze Conventie is daar een antwoord op. Ze bepaalt dat het voeren van een eigen subsidiebeleid in het kader van een Vlaamse cultuurpolitiek mag blijven bestaan, en dat in het kader van de mondiale liberalisering van de handel in goederen en diensten binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Immers een totale vrijhandel, dus zonder dat subsidiëring of bijv. quota van eigen Vlaamse producties op de openbare omroep VRT, zou mogen, zou dodelijk zijn voor deze vormen van cultuur uit minder rijke landen uit het zuiden, uit kleine regio’s en taalgebieden, zoals Vlaanderen, maar ook voor culturele uitingen die omwille van hun aard kwetsbaar zijn. Het is nu eenmaal zo dat je in Vlaanderen geen hedendaagse dans of toneel of beeldende kunsttentoonstellingen kan maken zonder subsidie. Dat geldt trouwens ook voor een populaire cultuuruiting als film, net omwille van onze kleine schaal.

De Amerikanen zijn zowat de enigen die tegen deze Conventie gekant zijn. En toevallig is dat niet. Vooral de Europese audiovisuele sector (film, TV en muziek) ligt bij hen onder vuur, maar ook steun aan auteurs, uitgevers, theatermakers of orkesten wordt geviseerd.

Deze Conventie moet voor alle culturen van over de hele wereld kansen bieden om zich volwaardig te ontwikkelen, zodat we de grote culturele diversiteit versterken, in plaats van te evolueren naar een mondiale culturele eenheidsworst.

---

Een cultuurprogramma 2007 - 2012 voor Brugge

Samen met de kern van Spirit Brugge stelden we een uitgebreide nota op. Wij willen constructief werken aan een cultuurstad met toekomst. Het Brugse spiritbestuur zat in de voorbije maanden een aantal keren samen met bevoorrechte getuigen van het Brugse cultuurbeleid en cultuurmakers die in Brugge wonen, al dan niet lid van spirit. Voor spirit Brugge is het de volgende jaren immers kwestie van de in de voorbije jaren geboden kansen en opportuniteiten op een weloverwogen wijze uit te spelen en de huidige positie van Brugge als cultuurstad te consolideren, ja, zelfs te versterken. Samen sterker!
Spirit Brugge stelde hiervoor een negenproef samen. Die lees je hieronder.

Een voorzet voor een duurzaam en geïntegreerd Brugs cultuurbeleid: samen sterker
Brugge, 14 oktober 2005

Spirit hecht bijzonder belang aan de plaats van cultuur in de samenleving. Spirit zet zich daarom niet alleen in om een cultuurbeleid te ontwikkelen voor Vlaanderen maar wenst dat ook lokaal te doen voor Brugge. Het is dan ook geen toeval dat spirit de Vlaamse minister voor cultuur levert. Het is tevens geen toeval dat nogal wat ‘culturo’s’ lid zijn van spirit. Ook in de West-Vlaamse hoofdstad.

Het Brugse spiritbestuur zat in de voorbije maanden een aantal keren samen met bevoorrechte getuigen van het Brugse cultuurbeleid en cultuurmakers die in Brugge wonen, al dan niet lid van spirit. Uit deze uitermate boeiende groepsgesprekken groeiden onderstaande beleidspistes. Sommige van deze pistes zijn nieuw voor de Brugse context, andere kregen al een eerste aanzet in de praktijk maar wachten op verdere structurele opvolging.
Spirit is geen dogmatische partij. Spirit wil op basis van onderstaande voorstellen in de toekomst verder reflecteren over het cultuurbeleid in de derde grootste stad van Vlaanderen. Het wil haar tekst aanvullen waar nodig en verbeteren indien zinvol. Onze tekst mag gerust worden gebezigd voor het cultuurbeleidsplan van de stad Brugge.

Brugge hoeft de Calimero van de Vlaamse cultuurpolitiek niet te zijn

Brugge is van een kleinere schaal dan Gent en Antwerpen, maar is toch duidelijk groter dan andere Vlaamse steden en gemeenten. Dat heeft zijn nadelen, maar zeker ook zijn voordelen. Men kan in Brugge relatief makkelijk inspelen op de dynamiek van kleinere, eerder lokale actoren en toch een aantal spelers een (inter)nationale rol laten spelen. En zo’n (inter)nationale profilering komt ongetwijfeld het Brugse publiek ten goede via een kwalitatief hoogstaander en internationaler programmatie dan in andere centrumsteden. Anderzijds is het potentiële publieksbereik voldoende groot om in de toekomst ook sterker in creatie te gaan investeren en zelfs specifiek voor de stad en de regio bedoelde creaties te realiseren (kijk naar het succes van producties als Zwijg Kleine en De Kavijaks bij de Werf).

Brugge hoeft dus niet de Calimero van de Vlaamse cultuurpolitiek te zijn. Integendeel, sinds het aantreden van spirit-ministers op cultuur (achtereenvolgens Anciaux, Van Grembergen, Anciaux) kende Brugge een duidelijke groei van haar culturele middelen. De stad kreeg geld om een cultuurbeleidscoördinator aan te stellen. De Vlaamse subsidies voor belangrijke spelers als de Cactus, het Cultuurcentrum en het kunstencentrum de Werf-het Net kenden een stevige groei. Er kwamen door middel van het erfgoedconvenant middelen voor het voeren van een integraal en duurzaam cultureel erfgoedbeleid. Hierdoor kon de stad twee erfgoedcoördinatoren aantrekken en boeiende erfgoedprojecten opzetten. Er was veel meer geld voor het voeren van een jeugd(werk)beleid. Vlaanderen kende riante werkingssubsidies voor het Concertgebouw toe, hoe hard de klaagzang daarover ook blijft klinken. En er waren Vlaamse investeringen in het Concertgebouw zelf, in de verbouwing van het Entrepot, voor de restauratie van de Stadsschouwburg en voor de werklabs op de Groenplaats. Onlangs werd ook Wijk-Up erkend als sociaal-artistiek project. En kijk er de samenstelling van allerlei adviesorganen en beoordelingscommissies maar eens op na. Ook op dat vlak is Brugge in Brussel sterk vertegenwoordigd.

Voor spirit Brugge is het de volgende jaren kwestie van de geboden kansen en opportuniteiten op een weloverwogen wijze uit te spelen en de huidige positie van Brugge als cultuurstad te consolideren, ja, zelfs te versterken. Samen sterker!

Een negenproef met spirit

Samen met de bevoorrechte culturele actoren maakte spirit Brugge een toekomstplan op voor een cultuurstad met toekomst. We vatten dat plan samen in 9 concrete actiepunten.

1. Het gemeentebestuur stimuleert samenwerking, faciliteert programmatie en creatie en wakkert de publieksparticipatie aan.

Als het aan spirit ligt focust Brugge in haar cultuurbeleid op het stimuleren van samenwerking, het faciliteren van programmatie en creatie

---

Welzijn uit de oude doos (lange versie)

Het zou anders worden, beter. Het nieuwe welzijns- en gezinsbeleid zou de problemen grondig aanpakken, de wachtlijsten zouden snel verminderen, de deliquente jongeren zouden krachtig worden aangepakt, de kinderopvang uitgebreid, de rusthuizen snel aangepast aan de noden van de tijd, en er zou meer zorg op maat zou komen.
Helaas, er zijn weinig of geen tekenen dat die beloften zullen worden waargemaakt. Integendeel, we hebben de indruk dat we voor een aantal sectoren teruggaan in de tijd, of in het beste geval een standstill zien.

Dat de beleidsnota van de jonge minister nogal aarzelend was, tot daar. Dat de tekst doorspekt was met de woorden evalueren en onderzoeken, dat was niet veelbelovend maar te begrijpen. Maar dat er in het voorbije jaar haast niets is gebeurd, dat is verontrustend. Na de evaluatie komt normaal de actie, en daar hebben we nog weinig van gezien.

Er is weinig gepresteerd. De cijfers liegen er niet om: de minister heeft amper

---

Welzijn uit de oude doos

Durf en moed. Die eigenschappen heeft Vlaams minister van Welzijn Inge Vervotte duidelijk niet in huis, zeggen Bart Caron en Elke Roex. En dat moet veranderen. ,,Om de zorg toegankelijk te houden voor iedereen.''

1 JAAR VERVOTTE: EEN MIDDELMATIG, TRAAG EN PERSPECTIEFLOOS BELEID

Het zou anders worden, beter. Het nieuwe welzijns- en gezinsbeleid zou de problemen grondig aanpakken, de wachtlijsten snel verminderen, en doortastend optreden tegen delinquente jongeren. De kinderopvang zou worden uitgebreid, de rusthuizen snel aangepast aan de noden van de tijd en er zou meer zorg op maat komen.
Helaas, na

---