Een kille wind waait over Vlaanderen

In zijn septemberverklaring had minister-president Kris Peeters de mond vol van “een warm Vlaanderen”. Nauwelijks een week later vielen de maskers al af. Koudweg mocht minister Schauvliege aankondigen dat Vormingplus het met 25 % minder middelen mocht zien te rooien. Een kille berekening ziet weinig economische meerwaarde in folietjes als zelfontplooiing en volksverheffing. Het sneuvelen van een veertigtal jobs is collateral damage.

De milieuverenigingen, die lastpakken die steevast moeilijk doen bij prestigieuze infrastructuurwerken, waren de volgende om monddood te worden gemaakt.

Meteen houdt de ganse sociaal-culturele sector het hart vast voor wat de Vlaamse Regering nog meer in petto heeft. Gevreesd wordt alvast dat de beruchte kaasschaaf wel eens bijzonder bot zou kunnen afgesteld zijn.

En zou een “warm Vlaanderen” zijn bevolking in de kou laten staan? Nee. Toch moet minister Lieten lijdzaam toezien hoe de armoedecijfers in Vlaanderen angstwekkend blijven stijgen. Kan minister Van den Bossche niet garanderen dat alle huisgezinnen het deze winter letterlijk warm zullen hebben.

De wachtlijsten in de zorgsector raken maar niet weggewerkt. Verzorgenden kunnen niet investeren in een warme babbel, want de tijd loopt. De jeugdzorg blijft wachten op voldoende warme nesten.

De regering Peeters beweert een warmer Vlaanderen te willen, maar rekent hiervoor blijkbaar enkel op de opwarming van onze planeet. Groen! ziet meer heil in het investeren in mensen en middelen.

Menselijke warmte is en blijft immers de meest aangename warmte.

---

Kortrijk mist de designbus

Interieur 2010 nam vorig weekend een blitzstart en zal zijn faam van Europese designtopper andermaal verstevigen. Wel waren wij verrast over de oproep van de organisatoren om goed op tijd langs te komen, omdat de parkeerplaatsen al snel oververzadigd raken.

Van de mensen achter de meest trendy beurs van Vlaanderen zou men verwachten dat zij weten dat eigentijdse, hippe wereldburgers tegenwoordig het openbaar vervoer verkiezen boven de eigen automobiel. Interieur en de designsector in het algemeen zijn voortrekkers voor vernieuwing, voor nadenken over de toekomst en voor anticiperen op de uitdagingen van die toekomst. Vele jaren terug was er al aandacht voor duurzaam ontwerpen en ecologisch materiaalgebruik.

Op de site van Interieur 2010 is het desondanks zoeken naar de bereikbaarheid van de XPO met het openbaar vervoer. Vliegverkeer krijgt meer aandacht dan de busverbinding vanaf het station van Kortrijk - met een summiere ‘Bushalte Kortrijk XPO’ moet de reiziger het zien te redden. Je moet al op de site van de XPO zelf gaan snuisteren om te weten te komen dat je aan het station de bussen van lijn 1, 12 of 13 op moet.

Onbegrijpelijk, zou je denken; tot je zelf eens de tocht met De Lijn wil wagen. De lijnen 1, 12 en 13 naar Hoog-Kortrijk blijken het walhalla te zijn voor de believers in stedelijk openbaar vervoer. Op weekdagen heb je er al van ’s morgens vroeg een bezettingsgraad die de 100% ruim overschrijdt. De campussen van de universiteit en de hogescholen zuigen aan het station busladingen vol studenten naar zich toe. Volladen en vertrekken, om de vijf minuten; een straf staaltje van logistiek.

Eens na negenen stopt echter de ontdubbelde frequentie van lijn 13. De studentenstroom houdt echter aan, want vele studenten hebben nu eenmaal geen nine-to-five-job. Aan de vaak houterige hoofden van sommigen te zien, trouwens geen overbodige luxe.

Deze week mengen zich onder deze slaperige jongelingen dan ook nog eens artistiek uitziende jonggepensioneerden, extravagant uitgedoste trendwatchers, markante vrouwengroeperingen en kunstenstudenten aller landen. Het dagelijkse motto van ‘poep intrekken en deuren toe’ blijkt niet langer te volstaan om de toevloed te verkassen. De busdeuren sluiten zich onherroepelijk voor de neuzen met designbril. Over twintig minuten kan je het nog eens proberen.

Een mens zou van minder zijn auto van stal halen.

En dan mogen we nog niet denken aan de mensen die langsheen de lijn 13 wonen. Goedmenende belastingbetalers die ook wel eens willen genieten van de geneugten van openbaar stadsvervoer, maar die de sardienenbussen laag over het wegdek en zonder vaart te minderen zien voorbijrijden aan de halte waar zij doorregend, verkleumd en hoopvol staan te wachten. Elke 20 minuten een illusie armer…

---

Verdun of Ieper, dat unheimliche gevoel

Steeds meer mensen geraken in de ban van de herdenking van 14-18. Straks is het 100 jaar geleden. Moeten we nu de eerste moderne oorlog herdenken in een tijdperk waar er nooit zoveel conflicten waren op de wereld? Heeft de mensheid nog geen lessen getrokken? Zou je durven denken …
Ik was twee dagen in Verdun. Naast de Somme en onze eigen Westhoek een andere grote wonde veroorzaakt door die verdomde oorlog. Samen met het Vlaams Vredesinsituut en met enkele collega’s uit het Vlaams parlement. Op studiereis, een soort schoolreis voor grote mensen is dat. Welke indruk kan Verdun maken? Om er te zien hoe zij met hun oorlogverleden omgaan, met hun erfgoed. Hoe belangrijk zijn de miljoenen doden en gewonden?

Ik durf de vraag niet meer te beantwoorden. Wie ginds gaat, vertrekt terug naar huis met dat unheimliche gevoel dat je ook overvalt als je Tyne Cot of het museum In Flanders Fields bezoekt. Het is verdomd moeilijk te beschrijven. Ik probeer het straks. Maar ik wil toch eerst kwijt dat ik geen ander gewaarwording krijg als ik op een Frans kerkhof, een Amerikaans, een Brits of een Duits oorlogskerkhof kom. Ze zijn telkens anders, zo verschillend als hun cultuur en dat wordt altijd uitgedrukt in de funeraire cultuur. De Fransen zijn sober, met betonnen kruisjes en weinig meer, hooguit een rozelaar of een horensia ervoor. De Amerikanen zijn eerder pompeus, grote gedenktekens en memorialen zodat we niet zouden vergeten dat ze Verdun en de Argonne hebben bevrijd. De Britten zijn ginds niet geweest, maar zijn wel bij ons heel aanwezig, met mooie grafstenen in Portlandsteen of een soort marmer, op een met de nagelknipper verzorgd gazon, omkaderd door elementen die steeds verwijzen naar een ver verleden. Het Britse imperium vergelijkt zichzelf graag met de klassieke oudheid. De Duitsers zijn sober, uiteraard zou je moeten zeggen. Dat hoort immers zo voor een verliezer. De namen staan op lage, bijna niet boven de grond uitkomende Belgische granietplaten. Daardoor krijg je een open vlakte, impressionant, met enkele stenen kruisen en ruisende bomen. Het zijn meestal massagraven van soldaten die er na de oorlog zijn samengebracht. Ik mijn eigen dorp, Marke, een deelgemeente van Kortrijk, ligt nog een restant van het originele Duitse kerkhof dat was in gericht in de buurt van het lazaret (zie foto).

Hoe dan ook, na elk bezoek overvalt mij een soort verstilling, een gevoel bij die mensen te horen en toch weer niet. Vreemd. Ik relativeer alle andere kleine problemen in het leven, zeker de politiek. Wat kan mensen zover drijven dat ze elkaar georganiseerd uitmoorden? Militaire strategie heet dat dan. Tot en met de eerste oorlog waren het vooral oorlogen waarbij soldaten stierven, in alle eeuwen daarvoor zeker. Maar sindsdien zijn oorlogen niet eens meer een kwestie van terreinwinst. Als je ziet hoe je men met bombardementen en beschietingen hele steden kan treffen, tot en met verwoesten, terwijl de soldaten in hun tuigen ongedeerd blijven. De oorlogen treffen steeds meer burgers, en steeds minder militairen. Afghanistan, Irak, Congo zijn al te droevige voorbeelden.

Nee, we leren het duidelijk niet. Ook al die museologen, die documentalisten, die historici die dagelijks bezig zijn met die periode, hebben het nog niet echt door. De uitzonderingen bevestigen de regel, en voor hen de grootste waardering, maar zeker in en om Verdun is er nog een lange weg af te leggen. De meesten vatten de oorlog nog steeds in documentatie, in databases en collecties van voorwerpen. Een oorlog in cijfers en statistieken vatten ontmenselijkt en abstraheert die oorlog, en vergoelijkt die daar zelfs door. We worden alvast niet meer geconfronteerd met werkelijk leed en verlies. En het is zo lang geleden …

Het gaat zo ver dat de winnaars en de verliezers inwisselbaar zijn, zeker na een eeuw. Die Franse patriottisten vergoelijken uiteraard hun rol. Maar ook zij stuurden de gewone soldaten als kanonnenvlees de loopgraven in. Ter meerdere eer en glorie van La France. Idem voor de Britten, zoals bij de slag van Passendale. En mogen zij hun vaderland dan niet verdedigen, vraagt u zich misschien af? Natuurlijk, maar niet elke defensieve slag is zo nobel bedoeld, laat staan verlopen …
Er zijn geen goede oorlogen.

---

De politieke afrekening van Joke Schauvliege

Gisterenavond rolde er een persbericht binnen van de FOV (de belangenbehartiger van het sociaal-cultureel volwassenenwerk)  Daarin stond dat minister Schauvliege koudweg heeft meegedeeld dat ze beslist heeft dat de Volkshogescholen (ook bekend als Vorming Plus) vanaf 1 januari 2011 niet minder dan 25% van hun subsidies moeten inleveren. 25% komt neer op 2 miljoen euro van deze organisaties, vermeerderd met de lineaire besparingen van de ondertussen roemruchte kaasschaaf. En niet te vergeten, ook opleidingscheques zijn er niet meer welkom. En dat allemaal na een positieve evaluatie over hun werk van de voorbije vijf jaar. Voor Brugge komt het zelfs neer op 29%. Daarmee kunnen ze alleen failliet gaan. Plomp.

Er staan minstens 40 jobs op de tocht. En het is zo laat meegedeeld dat de Volkshogescholen onmogelijk hun personeel op tijd in opzeg kunnen zetten.
Kortom, Joke Schauvliege gaat het nieuwe Nederlandse kabinet wel snel achterna. Ook daar staan zo’n forse besparingen in de cultuursubsidies op stapel.
Sprak Kris Peeters niet van een warm Vlaanderen in zijn septemberverklaring? Beloofde Joke Schauvliege niet dat de kaasschaaf in de cultuursector beperkt zou zijn tot 2,3%? Wie is de volgende deelsector? Het verenigingsleven? De Kunsten? Erfgoed?

Ik dacht eerst dat er sprake was van een vergissing, een rekenfout, een verkeerde communicatie. Maar nee, het bleek juist te zijn. Het is ronduit schandalig.
Hoe komt het dat organisaties in het sociaal cultureel werk die instaan voor een meer democratische samenleving en die vanuit een pluralistische visie de samenleving benaderen financieel worden geamputeerd, zo schreef iemand me. Welke reden kan er zijn? Daar kreeg ik geen antwoord op. En duaarom kan ik niet anders dan besluiten dat het hier gaat om politieke wraak, afrekening met een decreet dat tot stand kwam in de paars-groene regeerperiode.

Schauvliege kan een decreet trouwens niet zomaar ‘by announcement’ wijzigen. Ze moet daarvoor steun krijgen van de meerderheid in het parlement. Vreemd genoeg bleek dat de collega’s in het parlement van SP.A, N-VA en Open VLD zich aansloten bij mijn bekommernis en kritiek. Durft Schauvliege de arm overdraaien van de collega’s van de meerderheid? Hmm.

De sector reageert woedend, en terecht. Ik ben heel erg teleurgesteld in Schauvliege, en boos.

Even de inhoudelijke argumenten opsommen. De Vormingplus-centra zijn de motor van niet-beroepsgerichte vorming in de regio. Zij brengen voor iedereen een vormingsaanbod dichtbij huis. Dit vormingsaanbod krijgt vorm in samenspraak en afstemming met lokale verenigingen, cultuurcentra, bibliotheken, lokale dienstencentra, ... Het is aanvullend op het aanbod dat verenigingen of dienstencentra zelf voorzien. Ze inspireren met vernieuwende praktijken die inspelen op maatschappelijke uitdagingen die ook de overheid centraal gesteld worden: interculturaliteit, duurzame ontwikkeling, digitale geletterdheid e.a..En ze brengen vorming ook bij maatschappelijk kwetsbare groepen door intens samen te werken met o.a. verenigingen waar armen het woord nemen, OCMW’s, sociale leerwerkplaatsen, migrantenverenigingen, ...Volstaat dat echt niet Joke?

Met ruim 25% minder subsidies wordt een regionale dynamiek rond levenslang leren gefnuikt. Dit is in de eerste plaats in het nadeel van iedere Vlaming die ook in zijn vrije tijd wil bijleren. Onbegrijpelijk voor een Vlaamse overheid die van Vlaanderen In Actie en levenslang leren een speerpunt maakt.

---

Erfgoed in de vuurlinie

Minister Bourgeois stelt zijn ambitie bij om de slagvelden van de Westhoek in hun totaliteit als Unesco-werelderfgoed voor te dragen, onder druk ... En Unizo schiet met losse flodders op de inventaris van het bouwkundig erfgoed. Het erfgoed is weer eens in het verweer gedrongen.

“Erfgoed beknot investeringen in West-Vlaanderen.” Dat is de absurde boodschap die dezer dagen door Unizo West-Vlaanderen verspreid wordt. Net alsof de Vlaamse Inventaris Onroerend Erfgoed elke vorm van ondernemingszin in de kiem zou smoren.
Laat ons eens nuchter en eerlijk (twee eigenschappen die eigen lijken aan West-Vlaamse zelfstandigen) naar de feiten kijken. Op de inventaris zijn een goede 27.000 West-Vlaamse panden opgenomen. Dit zijn niet allemaal belforten en kathedralen, zoveel is duidelijk. Maar dat de inventarisatie op een amateuristische manier gebeurt, zoals Unizo beweert, is onzin.

Dat opname in de inventaris meteen de doodsteek betekent voor elk initiatief, eveneens. Wanneer je woning, handelspand, bedrijfsgebouw of hoeve opgenomen wordt op de lijst van VIOE, heeft dat 5 rechtsgevolgen.
1.    Je hoeft niet te voldoen aan de regels van het energieprestatiecertificaat. Handig dus.
2.    Zonevreemde constructies kunnen vlot een nieuwe functie krijgen.Nog handiger.
3.    Bij de aanvraag tot sloop moet er een niet-bindende erfgoedtoets gebeuren. Als je afbreekt moet je dus even nadenken ... maar de gemeente mag autonoom beslissen een sloopvergunning te geven.
4.    Je hebt een stedenbouwkundige vergunning nodig voor het plaatsen van zonnepanelen.
5.    Het gebouw mag ten allen koste gerenoveerd worden voor sociale woningbouw.
Vijf gevolgen, niet meer en niet minder, die echt wel niet kunnen aanzien worden als een juk; laat staan een strop. Regels die, welbeschouwd, zelfs extra kansen bieden voor ondernemers.

Ik betreur die stemmingmakerij ten zeerste. Erfgoed is iets om trots op te zijn, zeker ook als eigenaar. Dat mocht ik bij de Open Monumentendag nog meemaken bij de Kortrijkse dr. de Bethune die, fier als een gieter, de bezoekers persoonlijk rondleidde in zijn prachtige park en kasteel(tje).

De kritiek dat eigenaars niet op de hoogte worden gebracht van de opname in de inventaris, is wel terecht. Maar die verwittiging moet dan niet als startsein voor een beroepsprocedure aanzien worden, maar wel als een eretitel waarmee kan worden uitgepakt.

Het feit dat Unizo nu plots uitvalt naar de Inventaris Bouwkundig Erfgoed en deze in diskrediet probeert te brengen, kadert, naar wij vrezen, binnen een ruimer kader. Een kader waarbinnen ook de recente beslissing van minister Bourgeois valt, om het oorlogsverleden van de Westhoek niet globaal te beschermen. Hij zal het in stukjes kappen zodat wel een aantal oorlogsrelicten en lieus de mémoire zullen beschermd worden, maar een werveld breed project zal dat niet worden. De minister zegt in de pers zijn eigen beslissing te betreuren, maar laat doorschemeren hij niet opgewassen was tegen de druk van de Unizo’s en Voka’s van deze wereld en de partij die dezelfde inspiratiebron heeft. Duidelijk?

Erfgoed bombardeert ons heus niet terug naar de middeleeuwen. Erfgoed voedt en prikkelt onze toekomst.

---

Geachte mevrouw Sandra De Preter,  Beste Sandra,

Exact één maand na de schoolkinderen bent ook u klaar voor een nieuwe start. Vanaf vandaag, vrijdag 1 oktober, mag u – ik durf u nog niet helemaal met ‘je’ of met de voornaam aan te spreken - onze openbare omroep gaan leiden; een heuse carrièreswitch.
‘Hoezo?’, hoor ik u denken, ‘De media zijn al jarenlang mijn habitat’. Ja, natuurlijk hebt u feeling met onafhankelijke weekbladen voor radio en televisie, hebt u de flair om een mediaconcern te leiden, maar ik denk (en weet eigenlijk wel zeker) dat de VRT in niets te vergelijken valt met Sanoma. En ik mag uit het diepst van mijn hart hopen dat u dat ook beseft.

De VRT is geen boekske dat per se lezers moet verleiden, geen bedrijf dat gericht is op het maken van winst en het behagen van zijn aandeelhouders. De VRT is een organisatie die met ons belastingsgeld radio en televisie mag maken, die het publiek niet zonder meer moet entertainen, maar een aantal welomlijnde opdrachten kreeg opgelegd. En waar er de komende jaren bovenal flink zal moeten worden gesnoeid.

Mag ik u hierbij alvast enkele suggesties geven? Zorg eerst en vooral voor een goede nieuwe beheersovereenkomst, met kwaliteit als belangrijkste maatstaf. Ga volop voor nieuwsgaring en duiding op alle niveaus. Hoed u voor eenheidsworst als de verstudiobrusseling van Radio 1, voor de niet eens sluipende maar duidelijke commercialisering van onze omroep. De marketeers wonnen het het voorbije decennium van de creatievelingen. Buig dat aub om. Wees niet bang de kijkers en luisteraars iets bij te brengen (ook na Bumba). Durf cultuur te brengen (ook na de Rode Loper) en ja, daar reken ik ook onze gerenommeerde Vlaamse fictiereeksen bij. Vlaamse content, heet dat in mediajargon. En waag het om een kweekvijver te blijven voor ontluikend talent; een risico dat uw tegenpolen van de commerciële zenders onmogelijk kunnen nemen. Onze openbare moet geen verzameling nichezenders worden, maar moet ook tonen en laten horen wat niet de populaire mainstream is. Dan hoef ik voor mijn portie jazz niet noodzakelijk naar een internetstation uit Detroit te luisteren, voor documentaire niet naar National Geographic of de BBC te kijken.

Daarna kan je pas heel gericht wat gaan bijknippen, zonder menselijk of kwalitatief bloedbad. Een exclusief Formule 1-contractje hier (da’s toch zo’n echte mannensport), een puur commercieel radiozendertje daar, twee wielerwedstrijden tegelijk, of enig goedkoop, maar niettemin duurbetaald entertainment… ? Enfin,u ziet het wel, daar ben ik zeker van.

Maar bovenal: Hou u ver weg van mediawatchers en zelfverklaarde deskundigen. Schuw politici, zeker als ze boeken beginnen te schrijven over de omroep, waarin ze anekdotiek mengen met hineininterpretiering. Mijd coryfeeën uit de wereld van de televisie die ‘en retour’ in de mediacommissie verzeild raakten en er hun wijsheid, lees hun door frustraties gevoede opinie rondstrooien.
Let ook op voor die zogenaamde politieke vrienden die zeggen voor een sterke VRT te zijn, maar toch pleiten voor lagere dotaties en eigen inkomsten van de VRT en die dus nauwelijks verholen het in memoriam van de openbare omroep aan het schrijven zijn. Dans niet als een marionet naar de pijpen van je raad van bestuur. Vele leden hebben rode, blauwe of oranje telefoons en een directe lijn met hun hoofdkwartier. De kwaal van de politisering is bij de VRT nog verre van uitgeroeid.

Want, mevrouw De Preter, beste Sandra, niet zij zijn uw klanten en financiers, maar wel de zes miljoen Vlamingen. Laat hen geen unserved audience worden.

Veel moed en succes gewenst van een ware supporter van de VRT,
uw / je vriend
Bart

---