Mogelijke toepassingen van beeldtelefonie in de thuiszorg

Vraag om uitleg van de heer Bart Caron tot mevrouw Inge Vervotte, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, en tot mevrouw Fientje Moerman, vice-minister- president van de Vlaamse Regering, Vlaams minister van Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel, over mogelijke toepassingen van beeldtelefonie in de thuiszorg.

De heer Bart Caron: Mijnheer de voorzitter, mevrouw de minister, geachte collega's, we leven in een periode van toenemende vergrijzing. De mensen leven langer en genieten van betere zorgvoorzieningen. We prijzen ons daar gelukkig om. Toch leidt dat tot grote druk op de residentiële en thuiszorgvoorzieningen van dit land. Die ontwikkelingen zijn een bron van geluk, maar ook van zware kosten. In mijn vraag staat het geluk van die mensen voorop.
We leven ook in een periode van snelle hoogtechnologische ontwikkelingen. Breedbandtechnologie staat toe om snel te surfen, maar ook om interactief communicatie mogelijk te maken tussen een hulpbehoevende, een dienstverlener en anderen. Dat heeft praktische gevolgen, maar ook gevolgen voor de strijd tegen verzuring en eenzaamheid. Het kan ertoe bijdragen dat mensen langer thuis, in het voor hen vertrouwde milieu kunnen blijven, en adequaat kunnen worden verzorgd. Dat laatste kan via thuisverzorging, maar ook via beeldcommunicatie, interactief en van op afstand. Experimenten in Vlaamse gemeenten tonen aan dat de betrokkenen zeer tevreden zijn. Uit wetenschappelijk onderzoek van professor Arnaert, die vandaag in Canada resideert, blijkt overigens dat zo de opname in residentiële voorzieningen vaak met een of meerdere jaren wordt uitgesteld.
Een van de knelpunten van dat soort van ontwikkelingen is, naast een probleem van coördinatie, het probleem van technologische standaarden. Communicatie via breedbandtechnologie vereist goede afspraken, zoals we ook goed moeten afspreken of we op de weg links of rechts rijden. Het ontbreken van standaarden vertraagt de implementatie van een aantal projecten. Veel gemeentebesturen, waarvan er veel aanwezig waren op de studiedag, zeggen dat ze wachten met nieuwe stappen tot er op dat vlak duidelijkheid is. Het gaat immers om relatief dure investeringen waarvan men terecht verwacht dat ze duurzaam zijn.
De aanbieders van breedbandtechnologie zijn overigens niet echt happig om op de kar te springen. In zuiver economische termen bekeken, is de markt niet zó groot. De klanten zijn zorgbehoevenden, en de investeringen zijn te duur als het de bedoeling is om louter het probleem van de vereenzaming te bestrijden. Verder staat de rol van de regie ter discussie. Verschillende actoren zoals OCMW's, gemeentebesturen en sociale diensten hebben initiatieven genomen. De mutualiteiten stellen zich terughoudend op, want ze weten niet of ze daarin een rol moeten vervullen. Dat heeft raakvlakken met het communautaire aspect, want al snel bevinden we ons op het terrein van de gezondheidszorg, de kosten voor gezondheidszorg en de terugbetaling ervan. Het gaat met andere woorden om een heel complexe zaak.

Daarom mevrouw de minister had ik u graag volgende vragen gesteld: 

- Wat is uw standpunt terzake?
- Zult u initiatieven nemen om die ontwikkelingen te stimuleren zodat binnen afzienbare tijd een groot deel van deze doelgroep in een dergelijk netwerk kan worden opgenomen?
- Hoe kan dat gebeuren? Zal dit dan gebeuren in overleg met de organisaties die op dat vlak al enige knowhow hebben opgebouwd?
- Wie moet de regierol op zich nemen in de telezorg?
- Zult u telezorg als een beleidsoptie opnemen in de beleidsnota 2004-2008?
- Kan de Vlaamse overheid een initiatief nemen inzake de standaardisering van de toepassingen? Zal het pas opgestarte IBBT dat zich voornamelijk bezighoudt met multidisciplinair onderzoek in verband met breedbandtoepassing, actief worden ingezet op dat terrein? Zo ja, hoe zal dat dan gebeuren?

Minister Inge Vervotte: Ik wil de ontwikkelingen in het kader van de videotelefonie nauwgezet opvolgen in het kader van de concrete toepassingsmodaliteiten in de thuiszorg. Deze modaliteiten zijn zeer veelzijdig: alarmering, toezicht, advisering, lotgenotencontact, ondersteuning mantelzorg, zorgcoördinatie, enzovoort. Ik wil hierbij vertrekken vanuit de concrete vragen en noden van de patiënt. Ik pleit niet voor een veralgemeende toepassing van de nieuwe technologieën vanuit de vele mogelijkheden die zij bieden. De technologie moet een aanvullende plaats krijgen binnen de zorg. Rekening houdend met deze randvoorwaarden wil ik de nieuwe technologische ontwikkelingen in mijn beleid stimuleren. Hiertoe zal ik contact opnemen met de technologieaanbieders, de zorgaanbieders, het IBBT en de Vlaamse wetenschappelijke instellingen die onlangs nog onderzoek hebben gedaan over dit thema.
Op termijn wil ik de mogelijkheid onderzoeken om het gebruik van technologische hulpmiddelen structureel te ondersteunen. Daarbij krijgen zowel de klassieke telecaretoepassingen, als de personenalarmeringssystemen en de vernieuwde systemen die gebruikmaken van videotelefonie een plaats.
De toepassing van videotelefonie in de thuiszorg valt onder de regie van de Vlaamse overheid. Deze overheid moet de gebruikers voldoende kwaliteitsgaranties kunnen bieden. Deze garanties betreffen niet enkel het technologische aspect en de nood aan technologische standaarden, maar evenzeer de kwaliteit van de verstrekte zorg- en dienstverlening. Ik pleit er dan ook voor dat het technologische hulpmiddel wordt geïntegreerd in de bestaande dienstverlening van de door de Vlaamse overheid erkende diensten en organisaties in de thuiszorg. In mijn beleidsnota is in het hoofdstuk Ouderen, rubriek Thuiszorgondersteuning, een apart onderdeel opgenomen over het stimuleren van het gebruik van technologische hulpmiddelen.

Wat uw laatste vraag betreft, antwoord ik mede namens minister Moerman. De Vlaamse Regering staat volledig achter de ontwikkeling en het gebruik van open standaarden en/of open specificaties. Dit stemt overeen met het advies dat de Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid op 22 januari 2004 heeft geformuleerd over Open Source Software. Daarin pleit de VRWB unaniem voor open standaarden en voor een stimulerend beleid van de Vlaamse overheid.
Open standaarden zijn specificaties of beschrijvingen die publiekelijk beschikbaar zijn en die voldoende gedetailleerd en duidelijk zijn zodat op basis van de beschrijving een volledig functionerende implementatie kan worden geschreven. Ze worden goedgekeurd door een onafhankelijke standaardenorganisatie. Bij gebrek aan een open standaard kan worden teruggevallen op een open specificatie. Een open specificatie is hetzelfde als een open standaard, maar is niet goedgekeurd door een onafhankelijke standaardenorganisatie.
Het gebruik van open standaarden en/of open specificaties is een essentiële vereiste voor een goed functionerende en gezonde mededinging in de sector van de informatie- en communicatietechnologieën waartoe ook de technologieën in de telezorgsector behoren. De Vlaamse Regering zal van de ontwikkeling en het gebruik van open standaarden en/of open specificaties dan ook een principiële voorwaarde maken voor alle projecten waarin zij als ondersteunende partner, al dan niet financieel, optreedt.
In 2004 werd het IBBT opgericht. Het convenant tussen de Vlaamse Regering, het IWT en het IBBT voorziet onder andere in een programma 'e-gezondheidszorg en ouderenzorg'.

De heer Bart Caron: Ik ben het ermee eens dat de noden van de patiënt het vertrekpunt moeten zijn van de zorgverlening. De technologie is daarbij een belangrijk hulpmiddel maar kan natuurlijk nooit centraal staan. In bepaalde instellingen heerst er echter een zeker conservatisme. Zij vrezen dat technologische ontwikkelingen de persoonlijke zorg of de thuiszorg zouden kunnen indijken. Dat is de reden van mijn vraag niet.
Gelet op het feit dat er heel wat belangengroepen bij betrokken zijn, vraag ik de minister niet te snel beslissingen over het beheer van de projecten te nemen. Men kijkt immers altijd toe wie er de kastanjes uit het vuur zal halen. Vaak staan er mensen aan de kant te kijken wie het eerst in de beek zal vallen. Het is daarom goed om open standaarden te gebruiken en de juiste gesprekken te voeren. Mijn bezorgdheid gaat uit naar de bestaande expertise en ik vraag de minister deze ook in rekening te brengen.