Waar is de minister van monumenten en landschappen?

Vandaag woensdag kwam de beleidsnota Ruimtelijke Ordening van minister Dirk Van Mechelen aan bod in de plenaire zitting van het Vlaams parlement; Voor het eerst is het beleid voor monumenten en landschappen hierin opgenomen. Dan kan nieuwe perspectieven openen. Maar is dat het geval?
In citaten zoals “de bescherming als monument zal moeten gebeuren op basis van een eerlijke en doordachte selectie, volgens zekere criteria” en van “beschermen om te beschermen heeft geen zin”, lijkt de minister te suggereren dat zijn voorgangers zich schuldig hebben gemaakt aan beschermingsdrift, wars van enige criteria. Uit ervaring weet ik dat dit niet zo was. Het is een onnodige afrekening. Immers, nog niet zo lang geleden was het onroerend waardevol erfgoed vogelvrij. De Atlantische muur van appartementen langs de Vlaamse kust is daar een triest gevolg van en toont aan dat de beschermingsgolf van de voorbije decennia absoluut noodzakelijk was. Of kijk eens naar vele steden en dorpskernen, waar veel mooie panden plaats moesten maken voor minder dan middelmatige architectuur. Aalbeke deelgemeente van Kortrijk, waar ik jaren woonde, spant de kroon qua lelijkheid. Goede hedendaagse architectuur en zorg voor het erfgoed gaan hand in hand. Vlaanderen is oh zo lelijk, jammer genoeg.

De klassieke bescherming staat in een negatief daglicht. Dat komt o.a. omdat de aanpak van de overheid op het terrein weinig flexibel en zeker niet geïntegreerd was. De overheid was te veel controleur-inspecteur en te weinig begeleider-consulent. We moeten daarom af, en daar heeft de beleidsnota gelijk in, van een behoudsgezinde monumentenzorg en resoluut kiezen voor een ontwikkelingsgerichte benadering. We mogen echter het kind niet met het badwater weggooien. De bescherming van waardevol erfgoed moet vervolledigd worden.

Opvallend is de beklemtoning van het belang van de zogenaamde topstukken. De indruk wordt gewekt dat er wordt gedacht in termen van classificatie. Dat is een voorbijgestreefd 19de eeuws concept. Om een coherent beeld van het verleden te bewaren is het behoud van een authentiek gebleven huisje in een beluik even belangrijk als een kathedraal. Het waardevolle bouwkundig patrimonium belichaamt immers in zijn geheel de culturele, sociale, economische en maatschappelijke aspecten van het verleden van Vlaanderen.
Minister Van Mechelen ziet dat blijkbaar anders. De Vlaamse overheid zou enkel nog tussenkomen “waar nodig en wenselijk is en binnen de financiële mogelijkheden van de begroting”. Er is ook sprake van delegatie van Vlaamse bevoegdheden naar de lokale besturen. Prima, maar dit mag geen doorschuifoperatie zijn die wordt ingegeven door louter financiële motieven.

We lezen dat beheer de essentiële hoeksteen is van de onroerend-erfgoedzorg. We lezen ook dat hergebruik en herbestemming van patrimonium het kernthema vormt in deze legislatuur. Dat is waardevol voor zover het geen aantasting is van de erfgoedwaarden.

Je mist ook veel. De beleidsnota zegt niets over het varend erfgoed, over publiekswerking, over betekenisgeving van monumenten en landschappen, over het inzetten van waardevol patrimonium in het stedelijk beleid. Er is geen verwevenheid met het roerend erfgoed (architectuur- en erfgoedarchieven, musea, documentatiecentra …). Ook het woord natuur komt niet voor in de tekst. Natuurwaarden en landschappelijke waarden hebben nochtans veel gemeen (trage wegen, kleine natuur- en cultuurelementen enz.).
Er ontbreken ook een aantal inhoudelijke keuzes. Zo staat er niets over de thematiek van herbestemming van kerkelijk erfgoed. Dit wordt nochtans een zeer belangrijke uitdaging. We hebben veel (waardevol) kerkelijk erfgoed, dat vandaag of morgen leeg staat.

Het is de voorbije maanden echter oorverdovend stil geweest op het terrein. We horen niets meer over beschermingen, over geplande restauraties enz. Tenzij een uitval van een partijgenote van VLD-minister Van Mechelen die pleitte voor de aanleg van de A19, dwars doorheen Pilkem Ridge.

Dirk Van Mechelen is een historicus, en dus een gecultiveerd mens. Volstaat dat?

ingediend onder Mijn gedacht • (0) Reacties • Permalink